Phở Việt Nam: Hành trình từ ẩm thực đến di sản vươn tầm thế giới

Tri thức dân gian và giá trị văn hóa cốt lõi của phở Việt Nam

Lịch sử hình thành và phát triển của phở gắn liền với quá trình đô thị hóa cũng như những chuyển dịch kinh tế - xã hội tại Việt Nam từ đầu thế kỷ XX. Khởi nguồn từ hình thức bán rong tại các đô thị lớn rồi lan rộng ra khắp các vùng miền, món ăn này đã từng bước thâm nhập sâu vào đời sống thực hành văn hóa của người dân. 

Giá trị cốt lõi của nghệ thuật chế biến không nằm ở sự phô trương nguyên liệu, mà thể hiện qua kỹ thuật ninh xương, phương pháp phối trộn gia vị truyền thống và kinh nghiệm tích lũy qua nhiều thế hệ nghệ nhân.

Ở góc độ văn hóa ẩm thực, mỗi bát phở là sự phản ánh sinh động tri thức dân gian trong việc cân bằng dinh dưỡng và phối ngũ nguyên liệu. Sự kết hợp giữa nước dùng, bánh phở cùng các loại gia vị bản địa như hành, gừng, thảo quả không chỉ tạo nên hương vị đặc trưng mà còn thể hiện nguyên lý hòa hợp âm dương trong ẩm thực truyền thống. Việc thưởng thức món ăn vì vậy không đơn thuần là hoạt động đáp ứng nhu cầu sinh lý, mà đã trở thành một không gian giao tiếp xã hội, một thói quen văn hóa mang tính kết nối cộng đồng bền chặt.

Từ gánh hàng rong đến mạng lưới hơn 15.000 cửa hàng trên bản đồ toàn cầu

Trong chiến lược gia tăng sức mạnh mềm quốc gia, ẩm thực được đánh giá là một trong những công cụ ngoại giao văn hóa có tính lan tỏa tự nhiên và hiệu quả cao nhất. Sự phát triển của hệ thống ẩm thực Việt Nam trên thị trường quốc tế là minh chứng rõ nét cho năng lực hội nhập của các giá trị bản địa. 

Hiện nay, với sự xuất hiện của hơn 15.000 cửa hàng phở trên thế giới cùng các tổ chức cộng đồng như hiệp hội "We Love Phở" tại Châu Âu, di sản ẩm thực này đã vượt ra ngoài ranh giới địa lý để trở thành một thương hiệu mang tính toàn cầu.

Sự ghi nhận của truyền thông quốc tế khi liên tục xếp món ăn này vào nhóm các món ngon hàng đầu thế giới đã khẳng định giá trị thực tế của di sản. Thông qua trải nghiệm ẩm thực, thực khách quốc tế không chỉ tiếp cận một sản phẩm thương mại mà còn từng bước tìm hiểu về lịch sử, văn hóa và nếp sống của con người Việt Nam. Sự hiện diện rộng khắp này tạo tiền đề quan trọng để chuyển hóa di sản văn hóa thành tài sản kinh tế, góp phần định vị thương hiệu quốc gia trên thị trường quốc tế.

Bảo tàng Phở và bước chuyển trong phương thức tư liệu hóa di sản

Một trong những yêu cầu cấp thiết của công tác quản lý di sản phi vật thể là phải giải quyết được mâu thuẫn giữa tính vô hình của tri thức truyền thống và nhu cầu tiếp cận trực quan của công chúng hiện đại. 

Việc thành lập Bảo tàng Phở đầu tiên tại Việt Nam đại diện cho một bước tiến mới trong tư duy bảo tồn: chuyển từ phương thức lưu giữ thụ động sang chủ động tư liệu hóa và số hóa di sản. Quá trình khảo sát, thu thập dữ liệu kéo dài hơn một năm từ Bắc vào Nam của đội ngũ sáng lập đã giúp hệ thống hóa nguồn tri thức dân gian từ các nghệ nhân một cách bài bản.

Mô hình bảo tàng này lựa chọn phương thức truyền tải hiện đại khi kết hợp giữa trưng bày hiện vật lịch sử với ngôn ngữ điện ảnh và công nghệ tương tác kỹ thuật số. Thông qua phim tư liệu ngắn tái hiện tiến trình phát triển của món ăn gắn liền với lịch sử dân tộc, cùng các ứng dụng mô phỏng quy trình chế biến, không gian này giúp công chúng dễ dàng tiếp cận và kiểm chứng các dữ liệu văn hóa. 

Đồng thời, việc công nhận cả hương vị truyền thống lẫn các hình thức biến tấu hiện đại phản ánh một góc nhìn khách quan: di sản là một thực thể vận động liên tục, vừa gìn giữ bản sắc vừa thích ứng với sự phát triển của thời đại.

Xây dựng hệ sinh thái bền vững cho di sản phở trong nền kinh tế sáng tạo

Để di sản ẩm thực phát huy tối đa giá trị trong thời kỳ mới, việc xây dựng một chính sách phát triển toàn diện và mang tính liên ngành là điều bắt buộc. Quá trình này đòi hỏi sự kết hợp chặt chẽ giữa công tác quản lý nhà nước, nghiên cứu khoa học và sự tham gia của các nguồn lực xã hội.

Tập trung chuẩn hóa quy trình và tư liệu hóa nguồn gốc tri thức dân gian là bước đi tiên quyết nhằm bảo hộ thương hiệu và giá trị nguyên bản của món ăn trên thị trường quốc tế. Việc kiểm soát chất lượng, an toàn thực phẩm và xây dựng chuỗi cung ứng nguyên liệu đạt chuẩn sẽ tạo nền tảng vững chắc cho việc thương mại hóa di sản một cách bài bản.

Bên cạnh đó, việc tích hợp di sản ẩm thực vào chuỗi giá trị của ngành du lịch và công nghiệp văn hóa sẽ tạo ra nguồn lực kinh tế gia tăng. Xây dựng các điểm đến trải nghiệm văn hóa, kết hợp xuất khẩu sản phẩm ẩm thực chế biến sâu và tổ chức các sự kiện giao lưu quốc tế định kỳ không chỉ nâng cao hiệu quả kinh tế mà còn biến mỗi cơ sở kinh doanh thành một không gian quảng bá văn hóa chính thống. 

Bảo tồn và phát triển giá trị phở Việt Nam chính là bài toán kết nối giữa quá khứ và hiện tại, khẳng định bản lĩnh và năng lực hội nhập của văn hóa Việt Nam trong kỷ nguyên mới.

Quý khán giả xem truyền hình trực tuyến của kênh VTV8 tại: https://vtvgo.vn/channel/vtv8-1,36.html