Bài học từ những bữa ăn đông người và lỗ hổng trong quản lý

Vụ việc hơn chục công nhân nhập viện với các triệu chứng tiêu hóa sau bữa trưa tại Công ty may mặc Miền Nam trong tháng 1 đã đặt ra yêu cầu bức thiết về việc kiểm soát thực tế ba bước tại các khu công nghiệp. 

Nguyên nhân bước đầu được xác định có thể do điều kiện bảo quản thực phẩm không đảm bảo trong thời tiết chuyển mùa, tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn phát triển nhanh chóng trong thức ăn. Đây không phải là sự cố đơn lẻ mà là hồi chuông cảnh báo về sự lỏng lẻo trong quy trình vận hành bếp ăn tập thể quy mô lớn.

Các chuyên gia an toàn thực phẩm nhận định, một trong những sai phạm phổ biến nhất hiện nay là việc lơ là trong khâu lưu mẫu thức ăn. Theo quy định, mọi bữa ăn tập thể đều phải thực hiện lưu mẫu trong vòng 24 giờ để phục vụ công tác xét nghiệm khi có sự cố xảy ra. Tuy nhiên, tại nhiều cơ sở, việc này chỉ mang tính đối phó, lượng mẫu không đủ hoặc không được bảo quản trong điều kiện nhiệt độ tiêu chuẩn. Điều này khiến quá trình truy tìm nguyên nhân gốc rễ của các vụ ngộ độc gặp nhiều khó khăn, thậm chí không thể xác định được loại độc tố hay vi khuẩn gây bệnh để có phác đồ điều trị tối ưu nhất.

Bên cạnh đó, việc kiểm soát thực phẩm ba bước — bao gồm kiểm tra trước khi nhập kho, kiểm tra quá trình chế biến và kiểm tra trước khi ăn — vẫn còn nhiều kẽ hổng. Tại các khu công nghiệp, áp lực về chi phí suất ăn thấp đôi khi khiến các đơn vị cung ứng lựa chọn nguồn nguyên liệu giá rẻ, không rõ xuất xứ. Khi thực phẩm đầu vào đã nhiễm khuẩn hoặc tồn dư hóa chất, dù quá trình chế biến có đảm bảo vệ sinh đến đâu cũng không thể loại bỏ hoàn toàn nguy cơ gây độc. Sự thiếu hụt nhân sự chuyên trách về an toàn thực phẩm tại các doanh nghiệp cũng dẫn đến việc giám sát các đơn vị nấu thuê (catering) trở nên lỏng lẻo, tạo điều kiện cho những sai phạm kéo dài.

Quy định báo cáo khẩn trong vòng 60 phút và giải pháp căn cơ

Trước những diễn biến phức tạp của tình trạng ngộ độc tập thể, Sở An toàn thực phẩm thành phố Hồ Chí Minh vừa ban hành quy định yêu cầu các cơ sở giáo dục và doanh nghiệp phải báo cáo sự cố thực phẩm trong vòng 60 phút kể từ khi phát hiện. Đây là bước đi quyết liệt nhằm kịp thời triển khai các biện pháp cấp cứu và ngăn chặn nguồn lây lan. Thời gian "vàng" 60 phút này đóng vai trò quyết định trong việc khoanh vùng đối tượng, đình chỉ ngay lập tức các lô thực phẩm nghi ngờ và giảm thiểu tối đa số lượng người bị ảnh hưởng.

Việc quy định thời hạn báo cáo cụ thể giúp loại bỏ tình trạng các doanh nghiệp tự ý xử lý nội bộ hoặc chậm trễ thông báo vì lo ngại ảnh hưởng đến uy tín. Khi sự cố được công khai kịp thời, các cơ quan chức năng có thể tiếp cận hiện trường để thu thập mẫu vật, thẩm định quy trình và hỗ trợ y tế nhanh nhất. Đại diện nhiều doanh nghiệp chia sẻ rằng, quy định này dù tạo ra áp lực nhất định nhưng lại giúp họ minh bạch hóa trách nhiệm và có sự đồng hành của nhà nước trong việc xử lý rủi ro. 

Hiện nay, nhiều đơn vị đang nỗ lực cải thiện hạ tầng nhà bếp, lắp đặt hệ thống camera giám sát quy trình chế biến và đặc biệt là lựa chọn đối tác cung ứng thực phẩm có chứng nhận VietGAP hoặc GlobalGAP để đảm bảo chất lượng đầu vào.

Để nâng cao tính bền vững trong công tác phòng ngừa, các khu công nghiệp cần hướng tới việc xây dựng chuỗi cung ứng thực phẩm khép kín. Việc này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa doanh nghiệp, đơn vị cung cấp suất ăn và các hợp tác xã sản xuất nông sản sạch. Thay vì chỉ kiểm tra dựa trên các loại giấy tờ pháp lý đơn thuần, việc kiểm tra đột xuất và lấy mẫu kiểm nghiệm định kỳ từ phía cơ quan nhà nước cần được thực hiện thường xuyên hơn. Bên cạnh đó, các doanh nghiệp cần đầu tư vào hệ thống bếp ăn hiện đại, phân tách rõ ràng giữa khu vực thực phẩm sống và chín để tránh tình trạng nhiễm khuẩn chéo.

Nâng cao nhận thức cho người lao động cũng là một phần không thể thiếu. Công nhân cần được trang bị kiến thức để nhận biết thực phẩm có dấu hiệu hư hỏng và có quyền phản ánh trực tiếp với ban quản lý khi phát hiện bất thường trong bữa ăn. Một môi trường làm việc an toàn phải bắt đầu từ một bữa ăn đảm bảo dinh dưỡng và vệ sinh. Khi doanh nghiệp coi sức khỏe người lao động là tài sản lớn nhất, họ sẽ có động lực để đầu tư bài bản cho hệ thống bếp ăn, thay vì chỉ coi đó là một khoản chi phí cần cắt giảm.

Cuối cùng, công tác thanh tra, kiểm tra của ngành y tế và các ban ngành liên quan cần phải quyết liệt và nghiêm minh hơn. Đối với các cơ sở để xảy ra ngộ độc thực phẩm do lỗi chủ quan hoặc sử dụng nguyên liệu bẩn, cần áp dụng các hình thức xử phạt kịch khung, thậm chí đình chỉ hoạt động vĩnh viễn hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự. Chỉ khi chế tài đủ sức răn đe và quy trình giám sát được thực hiện một cách thực chất, các vụ ngộ độc thực phẩm tại bếp ăn tập thể mới có thể được đẩy lùi, đảm bảo an tâm cho hàng triệu lao động trên cả nước./.