Hà Tĩnh: Xã hội hóa bảo tồn di sản

Xã hội hóa tạo thêm nguồn lực bảo tồn di sản

Ngân sách nhà nước vẫn là nguồn lực nền tảng cho bảo tồn, đặc biệt với những di tích quan trọng hoặc xuống cấp. Tuy nhiên, khi nguồn lực công có hạn, xã hội hóa trở thành hướng đi cần thiết.

Tại Hà Tĩnh, Đền Ông Hoàng Mười, còn gọi là Đền Củi, là một ví dụ. Di tích được công nhận là Di tích lịch sử - văn hóa cấp Quốc gia năm 1993 và vẫn hiện diện trong đời sống tín ngưỡng của người dân Nghi Xuân.

Riêng lễ hội Đền Ông Hoàng Mười năm 2026 ước đón hơn 10.000 người về hành hương, chiêm bái. Lượng khách ổn định không chỉ tạo sức sống cho di tích mà còn mở ra cơ hội kinh doanh, tạo sinh kế cho người dân xung quanh.

Chị Bùi Hải Yến, TP. Hà Nội: “Tôi về đây cảm thấy thoải mái. Con người ở đây thật thà, không khí thoải mái, đặc biệt có một sự linh thiêng khó tả”.

Với người dân địa phương, lượng khách ngày càng tăng cũng mang lại những thay đổi tích cực. Chị Ngô Thị Hải Hòa, thôn Lam Sơn, xã Nghi Xuân, tỉnh Hà Tĩnh: “Những năm trở lại đây đường sá sạch sẽ, khang trang hơn. Khách du lịch về thắp hương ngày càng đông, tạo điều kiện cho dân bán hàng, kinh doanh phát triển”.

Xã hội hóa gắn với quản lý và phát huy giá trị di tích

Tại Đền Ông Hoàng Mười, việc tôn tạo, phục dựng trước đây cũng được thực hiện theo phương thức xã hội hóa. Nhiều hạng mục được đầu tư nhằm từng bước hoàn thiện không gian di tích và phục vụ du khách.

Theo ông Phan Duy Vĩnh, Phó Chủ tịch UBND xã Nghi Xuân, tỉnh Hà Tĩnh, Lầu Mẫu trị giá khoảng 2 tỷ đồng được xây dựng từ nguồn mạnh thường quân hỗ trợ trực tiếp tại Đền Củi. “Đây là nguồn xã hội hóa, tạo điều kiện cho Trung tâm Dịch vụ và Ban Quản lý di tích nâng cấp, tu sửa, chỉnh trang di tích ngày càng phát triển hơn”, ông Phan Duy Vĩnh cho biết.

Sau khi mô hình chính quyền địa phương 2 cấp được triển khai, nhiều di tích tại Hà Tĩnh được giao về xã, phường trực tiếp quản lý. Qua đó, chính quyền cơ sở gần hơn với di sản và chủ động hơn trong công tác bảo tồn, tu bổ, khai thác và phát huy giá trị.

Xã hội hóa phải song hành với bảo tồn giá trị nguyên gốc

Nguồn ngân sách có hạn, trong khi nhu cầu bảo tồn di tích ngày càng lớn. Vì vậy, huy động nguồn lực xã hội là một hướng đi cần thiết. Tuy nhiên, xã hội hóa không đồng nghĩa với buông lỏng quản lý hay thương mại hóa các giá trị văn hóa, tín ngưỡng.

Theo ông Trần Xuân Lương, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Hà Tĩnh, khi chính quyền cấp xã trực tiếp quản lý, địa phương sẽ chủ động và sâu sát hơn trong công tác bảo tồn, tu bổ cũng như phát huy giá trị di tích.

“Các địa phương chủ động hơn, sát hơn, trực tiếp hơn và có trách nhiệm hơn” trong việc bảo tồn và phát huy giá trị di tích, ông Trần Xuân Lương nhấn mạnh.

Để nguồn lực xã hội thực sự trở thành động lực bảo tồn, vai trò quản lý của Nhà nước và sự tham gia của cộng đồng cần được thực hiện song hành. Việc khai thác, phát huy giá trị di tích phải luôn đặt cùng yêu cầu bảo tồn bản sắc và tính nguyên gốc.

Khi cộng đồng được tham gia, được lắng nghe và hưởng lợi từ chính di sản quê hương, họ sẽ trở thành những người gìn giữ di sản hiệu quả nhất.

Xã hội hóa vì thế không chỉ là huy động nguồn kinh phí, mà còn là sự đồng hành giữa Nhà nước và nhân dân, để di sản được bảo tồn và tiếp tục trở thành nguồn lực cho phát triển hôm nay và mai sau.

 Quý khán giả xem truyền hình trực tuyến của kênh VTV8 tại: https://vtvgo.vn/channel/vtv8-1,36.html