Giữ đúng giá trị thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu, trách nhiệm với di sản

Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu trước yêu cầu giữ gìn giá trị cốt lõi của di sản

Trong đời sống văn hóa của người Việt, tín ngưỡng thờ Mẫu gắn với nhu cầu hướng về nguồn cội, bày tỏ lòng biết ơn và gửi gắm những ước vọng về cuộc sống bình an, tốt đẹp. Qua quá trình hình thành và phát triển, các nghi lễ, âm nhạc, trang phục, diễn xướng và tri thức dân gian đã tạo nên hệ thống giá trị văn hóa, di sản phong phú, được cộng đồng thực hành và trao truyền.

Tuy nhiên, cùng với sức lan tỏa của di sản, thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu cũng đứng trước những vấn đề cần được nhìn nhận thẳng thắn. Một số hoạt động có biểu hiện thiên về phô trương hình thức, gia tăng số lượng đoàn hầu đồng, múa bóng nhưng thiếu đội ngũ nghệ nhân có đủ kinh nghiệm và tri thức để truyền dạy. Khi quá trình trao truyền bị gián đoạn, nguy cơ sai lệch về nghi lễ, âm nhạc, cách thức thực hành và nhận thức về giá trị di sản là điều cần được lưu ý.

Đáng quan tâm hơn, những tác động của thương mại hóa nếu không được kiểm soát có thể làm biến đổi ý nghĩa văn hóa, tinh thần vốn là nền tảng của tín ngưỡng. Vì vậy, bảo tồn di sản không thể chỉ dừng ở việc duy trì số lượng người thực hành hay tổ chức nhiều hoạt động, mà quan trọng hơn là phải giữ được bản sắc và những giá trị cốt lõi đã được cộng đồng trao truyền.

Trao truyền đúng để di sản được tiếp nối bền vững

Thực tế cho thấy, cộng đồng chính là chủ thể quan trọng nhất của di sản. Những người thực hành lâu năm, nghệ nhân, thanh đồng, cung văn và những người am hiểu nghi lễ có vai trò đặc biệt trong việc truyền dạy tri thức, kỹ năng và lề lối thực hành cho thế hệ sau.

Việc tổ chức các hoạt động giao lưu giữa cộng đồng thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu ở nhiều địa phương vì thế có ý nghĩa thiết thực. Đây không chỉ là dịp giới thiệu những nét đặc sắc của từng vùng, mà còn tạo điều kiện để các chủ thể di sản trao đổi kinh nghiệm, nhận diện những giá trị cần bảo tồn và thống nhất cách tiếp cận phù hợp.

Từ thực tiễn này, yêu cầu đặt ra là cần quan tâm hơn đến công tác truyền dạy có hệ thống, khuyến khích những người có tri thức và kinh nghiệm tham gia hướng dẫn thế hệ kế cận. Việc hình thành các tổ chức, cộng đồng nghề nghiệp phù hợp cũng có thể tạo thêm môi trường để những giá trị của di sản được trao truyền một cách bài bản, hạn chế tình trạng thực hành thiếu căn cứ hoặc tiếp nhận di sản theo cách giản lược, sai lệch.

Bảo tồn cũng cần đi cùng với nâng cao nhận thức. Khi người thực hành hiểu đúng về nguồn gốc, giá trị và ý nghĩa của các nghi lễ, họ sẽ có ý thức hơn trong việc giữ gìn bản sắc, đồng thời góp phần giúp công chúng tiếp cận tín ngưỡng thờ Mẫu một cách đầy đủ, đúng đắn.

Bảo tồn di sản phải gắn với trách nhiệm của cộng đồng

UNESCO ghi danh "Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt" vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại là sự ghi nhận đối với những giá trị văn hóa được cộng đồng gìn giữ qua nhiều thế hệ. Song danh hiệu không phải là đích đến cuối cùng. Giá trị của một di sản được UNESCO ghi danh chỉ thực sự bền vững khi di sản tiếp tục tồn tại trong đời sống cộng đồng theo đúng tinh thần và giá trị vốn có.

Sau 10 năm được ghi danh, thực tiễn bảo tồn cho thấy trách nhiệm này cần được đặt trên nhiều chủ thể, từ cơ quan quản lý văn hóa, các nhà nghiên cứu đến chính cộng đồng thực hành. Cùng với việc khuyến khích những giá trị tích cực, cần kiên quyết ngăn chặn, xử lý các hành vi lợi dụng tín ngưỡng để trục lợi, đồng thời tăng cường hướng dẫn để người thực hành phân biệt giữa bảo tồn di sản và việc chạy theo hình thức.

Quan trọng hơn, cần xây dựng môi trường để những người thực hành có trách nhiệm trở thành cầu nối giữa truyền thống và đời sống hiện đại. Họ không chỉ thực hành nghi lễ mà còn góp phần truyền tải những giá trị về lòng biết ơn, đạo lý, sự gắn kết cộng đồng và những chuẩn mực văn hóa được tích lũy qua nhiều thế hệ.

Giữ gìn thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu vì thế không phải là bảo tồn một hình thức nghi lễ bất biến, mà là bảo vệ những giá trị văn hóa, nhân văn cốt lõi trong quá trình di sản tiếp tục sống cùng cộng đồng. Khi cơ quan quản lý, giới nghiên cứu và chủ thể di sản cùng thực hiện đúng trách nhiệm, việc bảo tồn sẽ không chỉ dừng ở việc giữ một danh hiệu, mà thực sự góp phần làm giàu đời sống văn hóa dân tộc, để di sản được trao truyền đúng hướng và tiếp tục có sức sống trong hiện tại và tương lai.

Quý khán giả xem truyền hình trực tuyến của kênh VTV8 tại: https://vtvgo.vn/channel/vtv8-1,36.html