Bảo tồn gốm Phước Tích: Giữ lửa di sản trăm năm bên dòng Ô Lâu

Giá trị nguyên liệu và kỹ thuật độc bản của gốm Phước Tích

Nếu như sắc men đa dạng là nét riêng của gốm đồng bằng Bắc Bộ hay nét thô mộc là đặc trưng của vùng Tây Nguyên thì điểm làm nên giá trị độc bản của thương hiệu gốm Phước Tích chính là chất đất sét. Loại đất sét phù sa đặc trưng bên dòng Ô Lâu. Tại đây, đất sau quá trình xử lý kỹ lưỡng, đưa vào lò nung cho ra  sản phẩm có độ cứng, độ chắc không bị thấm nước hay rạn nứt. Chính vì nhờ đặc tính kỹ thuật vượt trội này, sản phẩm làng nghề từng được lựa chọn để tiến vua, dùng nấu cơm, pha trà hay kho cá cho hoàng tộc. Bởi lý do có  khả năng giữ trọn hương vị nguyên bản của thực phẩm.

Tuy nhiên, để tạo ra sản phẩm hoàn mỹ đòi hỏi quy trình sản xuất tỉ mỉ, nghiêm ngặt ngay từ những bước đầu tiên. Người thợ phải chỉn chu từ khâu làm đất, nhào trộn đến căn chỉnh nhiệt độ lò nung. Bởi lẽ chỉ cần một sai số nhỏ trong kỹ thuật hay thời tiết cũng có thể khiến toàn bộ mẻ lò bị hỏng. Điều đặc biệt, nghệ thuật chế tác tại đây không sử dụng máy móc công nghiệp đại trà mà hoàn toàn dựa vào phương pháp thủ công. Đồng thời sự tinh tế, kiên nhẫn của người nghệ nhân thể hiện qua từng nhịp quay của bàn xoay, sự cảm nhận chính xác bằng đôi tay khi miết nhẹ lên khối đất dẻo mịn.

Tinh thần nghệ nhân: Giữ gìn sức sống cho làng gốm truyền thống

Nếu công nghệ chế tác và nguồn nguyên liệu là phần thành phẩm thì tâm huyết của đội ngũ nghệ nhân chính là phần hồn nuôi dưỡng sự tồn tại của di sản. Việc sản xuất thủ công vốn đòi hỏi sự vất vả, nhẫn nại, đặc biệt ở giai đoạn nung lò. Cụ thể nghệ nhân phải túc trực, thức trắng hai đêm liền bên hơi nóng của lửa để canh chỉnh nhiệt độ. Mặc dù đối mặt với sự nhọc nhằn nhưng niềm hạnh phúc khi mở mẻ lò cho ra những sản phẩm đạt độ chín hoàn hảo lại  là nguồn động lực để lò luôn đỏ lửa.

Đáng trân trọng hơn, sức sống của làng nghề không chỉ đến từ trách nhiệm mà được hun đúc bằng niềm đam mê qua nhiều thế hệ. Ngay cả những người thợ đã ở tuổi thất thập vẫn ngày ngày gắn bó bên bàn xoay. Bởi lẽ họ tìm thấy niềm vui trong từng sản phẩm thủ công do chính tay mình tạo ra. Bên cạnh đó, nghề chế tác đòi hỏi sự trau dồi, bản tính chịu thương chịu khó. Sự tỉ mỉ, chỉn chu của những nghệ nhân sinh ra và lớn lên từ mảnh đất Phước Tích đã trở thành ngọn lửa bền bỉ, giúp làng nghề vượt qua các biến thiên của thời đại.

Trao truyền di sản và tấm huyết bảo tồn gốm trong giai đoạn hiện nay

Đặt trong bối cảnh phát triển văn hóa hiện đại, vấn đề bảo tồn làng nghề truyền thống không dừng lại ở việc lưu giữ kỹ thuật sản xuất mà còn phát huy di sản trong đời sống cộng đồng. Mô hình đưa du khách trải nghiệm thực tế, tự tay làm ra sản phẩm gốm đã giúp họ chạm vào giá trị của di sản trăm năm một cách chân thực.

Hiện nay, trăn trở của những người giữ lửa nghề tại làng gốm cổ Phước Tích là làm thế nào trao truyền tri thức và kỹ năng cho thế hệ tiếp nối. Đồng thời thu hút được những người trẻ trong làng kế thừa, phát triển nghề truyền thống. Để lửa luôn đỏ tại các lò nung không chỉ giải quyết sinh kế mà là nỗ lực giữ lấy nhịp sống, giữ lấy ký ức di sản làng quê giữa dòng chảy đô thị hóa. Đó cũng chính là cách làm để gốm Phước Tích tiếp tục hành trình khẳng định vị thế một di sản đầy sức sống của vùng đất Cố đô.

Quý khán giả xem truyền hình trực tuyến của kênh VTV8 tại: https://vtvgo.vn/channel/vtv8-1,36.html