Cấu trúc "chín bộ não" và khả năng tư duy độc lập

Khác với con người có bộ não tập trung ở đầu, bạch tuộc sở hữu một hệ thống xử lý thông tin phi tập trung. Chúng có khoảng 500 triệu tế bào thần kinh, nhưng chỉ một phần ba nằm ở não trung tâm, phần còn lại nằm rải rác ở tám cánh tay. Mỗi cánh tay của bạch tuộc hoạt động như một thực thể có trí tuệ riêng, có thể nếm, chạm và cử động độc lập mà không cần đợi lệnh từ não trung tâm. Điều này cho phép bạch tuộc thực hiện nhiều tác vụ phức tạp cùng lúc: vừa săn mồi bằng một tay, vừa khám phá kẽ đá bằng tay khác, trong khi mắt vẫn quan sát kẻ thù.

Tiến sĩ Dominic Sivitilli, nhà nghiên cứu thần kinh học tại Đại học Washington, nhận định rằng bạch tuộc là minh chứng cho một mô hình trí tuệ hoàn toàn khác biệt. Cánh tay của chúng không chỉ là công cụ cơ học mà thực sự biết suy nghĩ. Khi một cánh tay bị tách rời trong tự nhiên, nó vẫn có thể tiếp tục săn mồi hoặc co lại khi gặp vật nóng trong một khoảng thời gian ngắn.

Những bậc thầy giải đố và hành vi sử dụng công cụ

Trí thông minh của bạch tuộc được thể hiện rõ nhất qua khả năng tương tác với môi trường. Chúng đã được ghi nhận là biết sử dụng vỏ dừa hoặc vỏ ốc làm nhà di động để ẩn nấp khi di chuyển qua những vùng cát trống trải. Trong môi trường nuôi nhốt, bạch tuộc có thể mở nắp lọ có chốt an toàn, vượt qua các mê cung phức tạp và thậm chí là ghi nhớ khuôn mặt của những người chăm sóc khác nhau. Đặc biệt, bạch tuộc còn là nghệ sĩ ngụy trang bậc thầy khi có thể thay đổi màu sắc và cấu trúc da chỉ trong chưa đầy một giây để hòa lẫn hoàn toàn vào môi trường hoặc để đe dọa kẻ thù.

Bên cạnh sự thông minh, bạch tuộc còn bộc lộ những hành vi đầy tinh quái. Đã có những báo cáo về việc bạch tuộc tại các thủy cung tự ý đột nhập vào bể bên cạnh để ăn trộm cá vào ban đêm rồi quay trở lại bể của mình trước khi nhân viên phát hiện. Những hành động này cho thấy khả năng lập kế hoạch và trí nhớ không gian đáng kinh ng cử của loài động vật thân mềm này.

 Nguồn cảm hứng cho tương lai của robot mềm và trí tuệ nhân tạo

Sự thông minh của bạch tuộc đang trở thành nguồn cảm hứng lớn cho ngành robot mềm (soft robotics) và trí tuệ nhân tạo (AI). Các kỹ sư đang cố gắng mô phỏng cách các cánh tay bạch tuộc phối hợp với nhau mà không cần một bộ xử lý trung tâm quá đồ sộ. Điều này mở ra hướng phát triển cho các loại robot cứu hộ có khả năng len lỏi vào những khe hẹp hoặc các thiết bị y tế mềm mại hoạt động bên trong cơ thể người.

Tuy nhiên, cuộc đời của sinh vật thông minh này lại rất ngắn ngủi, thường chỉ từ một đến năm năm và chúng vốn là loài sống độc lập. Các nhà khoa học cho rằng, nếu bạch tuộc có tuổi thọ dài hơn và có khả năng truyền dạy kinh nghiệm cho thế hệ sau như con người, chúng có thể đã xây dựng nên một nền văn minh dưới đáy biển.

Khám phá về bạch tuộc nhắc nhở chúng ta rằng trí tuệ không nhất thiết phải có hình hài giống con người. Dưới áp lực của đại dương sâu thẳm, thiên nhiên đã nhào nặn nên một thực thể đầy mê hoặc, minh chứng cho sự sáng tạo vô biên của tiến hóa./.