Để có được diện mạo "kỳ quan đất dựng giữa trời cao" như ngày hôm nay, vùng vịnh này đã trải qua những cuộc chuyển mình vĩ đại suốt hơn 500 triệu năm, từ những biến động của vỏ Trái đất đến sự bào mòn kiên trì của nước biển và thời gian.

Quy trình kiến tạo Karst và sự hình thành các đảo đá

Nền tảng của Vịnh Hạ Long là những lớp đá vôi dày hàng km được hình thành từ xác sinh vật biển dưới đáy đại dương cổ đại. Trải qua các kỷ địa chất, quá trình nâng lên của vỏ Trái đất đã đưa những lớp đá này lên khỏi mặt nước. Tại đây, hiện tượng Karst hóa bắt đầu diễn ra: nước mưa hòa tan $CO_2$ tạo thành axit yếu, dần dần bào mòn đá vôi tạo nên những thung lũng, hố sụt và hệ thống hang động kỳ vĩ.

Đánh giá về giá trị này, TS. Trần Văn Trị, chuyên gia địa chất học, nhận định: "Vịnh Hạ Long là ví dụ điển hình nhất thế giới về kiểu địa hình Karst trong giai đoạn trưởng thành bị biển xâm thực. Sự kết hợp giữa nâng cao kiến tạo và sự dâng cao của mực nước biển sau thời kỳ băng hà đã biến những đỉnh núi đá vôi thành những hòn đảo trồi lên giữa mặt biển xanh ngắt. Đây là một sự tình cờ đầy nghệ thuật của thiên nhiên mà không nơi nào có được quy mô và vẻ đẹp tương tự."

Thế giới hang động: Những tuyệt tác dưới lòng đất

Không chỉ có những hòn đảo hình thù kỳ lạ như hòn Trống Mái, hòn Đỉnh Hương trên mặt nước, phía dưới lòng các đảo đá là hệ thống hang động lộng lẫy như Thiên Cung, Sửng Sốt, Đầu Gỗ. 

Sự hình thành các nhũ đá, măng đá tại đây là kết quả của hàng triệu năm nước nhỏ giọt, mang theo canxi cacbonat lắng đọng lại theo các dạng thức: Nhũ đá: Hình thành từ trần hang rủ xuống; Măng đá: Hình thành từ sàn hang mọc lên; Cột đá: Xuất hiện khi nhũ đá và măng đá gặp nhau sau hàng ngàn năm tích tụ.

Mỗi hòn đảo, mỗi hang động tại Hạ Long đều mang trong mình một cấu trúc địa chất độc đáo, minh chứng cho các giai đoạn biển tiến, biển lùi và những đứt gãy kiến tạo mãnh liệt của vỏ Trái đất qua các thời kỳ.

Bảo tồn giá trị địa chất trước tác động của con người

Ngày nay, việc bảo vệ Vịnh Hạ Long không chỉ là giữ gìn cảnh quan thiên nhiên mà còn là bảo vệ tính nguyên vẹn của các giá trị địa chất. Sự gia tăng của các hoạt động du lịch và biến đổi khí hậu đang đặt ra những thách thức về ô nhiễm môi trường và sự xuống cấp của các hang động.

Để ứng phó, các chuyên gia hiện đang áp dụng công nghệ giám sát môi trường thông minh để đo đạc độ ẩm và nồng độ $CO_2$ bên trong các hang động. Giải pháp này nhằm hạn chế sự xỉn màu của nhũ đá do tác động từ hơi thở của lượng lớn khách tham quan. Đồng thời, các tour du lịch địa chất (Geotourism) đang được đẩy mạnh để giáo dục du khách về giá trị khoa học của di sản, thay vì chỉ dừng lại ở việc ngắm nhìn vẻ đẹp bên ngoài.

Vịnh Hạ Long vẫn đứng đó, như một minh chứng cho sự trường tồn và khả năng sáng tạo không giới hạn của tự nhiên. Mỗi con sóng vỗ vào vách đá xanh rêu là một nốt nhạc trong bản hùng ca đã được viết tiếp qua hàng triệu mùa mưa nắng, nhắc nhở chúng ta về trách nhiệm giữ gìn báu vật của nhân loại cho ngàn đời sau./.