Theo bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng (Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam), buổi sáng là giai đoạn cơ thể chuyển từ chế độ “ngủ – phó giao cảm” sang “thức – giao cảm”, khiến nhịp tim nhanh hơn, mạch co lại và huyết áp tăng. Sự thay đổi này làm mạch máu não dễ bị tổn thương.

Một nguy cơ thường gặp là “cơn tăng huyết áp buổi sáng quá mức”, khi huyết áp tăng vọt sau lúc thức dậy. Ở nhóm người có mức tăng huyết áp tâm thu buổi sáng cao, nguy cơ biến cố tim mạch và đột quỵ tăng rõ rệt do mạch máu co thắt mạnh, tạo áp lực lên các mảng xơ vữa vốn đã dễ nứt vỡ.

Buổi sáng cũng là thời điểm máu dễ đông hơn. Tiểu cầu dễ kết dính, các yếu tố đông máu tăng, trong khi khả năng tự tiêu cục máu đông của cơ thể suy giảm. Nếu hình thành cục máu đông nhỏ trên mảng xơ vữa vào thời điểm này, chúng vừa dễ xuất hiện vừa khó bị tan kịp thời.

Sau một đêm ngủ, cơ thể bị mất nước qua hơi thở và mồ hôi, khiến máu đặc hơn, đặc biệt ở người lớn tuổi. Cùng lúc, hormone cortisol đạt đỉnh vào khoảng 7–8 giờ sáng, làm mạch máu nhạy cảm hơn với các chất co mạch và thúc đẩy phản ứng viêm, khiến mảng xơ vữa kém ổn định.

Đáng chú ý, thói quen bật dậy khỏi giường ngay khi thức dậy có thể trở thành “kíp nổ” gây đột quỵ ở người có mạch máu yếu, tăng huyết áp, xơ vữa mạch hoặc rối loạn nhịp tim. Việc thay đổi tư thế đột ngột làm máu dồn xuống chân, gây tụt huyết áp tư thế, giảm tưới máu não, sau đó huyết áp bật tăng trở lại, làm tăng nguy cơ tổn thương mạch.

Để phòng ngừa, bác sĩ khuyến cáo nên uống 200–300 ml nước ấm ngay sau khi thức dậy; áp dụng “quy tắc 2–3 phút” (nằm thở sâu, co duỗi tay chân, ngồi mép giường rồi mới đứng dậy chậm rãi); tránh gắng sức ngay sau khi ngủ dậy. Về lâu dài, cần kiểm soát tốt huyết áp, đường huyết, mỡ máu, duy trì lối sống lành mạnh, ngủ đủ giấc và tầm soát các rối loạn giấc ngủ để giảm nguy cơ đột quỵ.