Nghị quyết 79-NQ/TW ra đời trong bối cảnh Việt Nam đang đứng trước ngưỡng cửa của những thay đổi mang tính thời đại. Điểm đột phá lớn nhất của Nghị quyết này chính là việc làm rõ nội hàm "dẫn dắt" của kinh tế nhà nước. Thay vì dàn trải nguồn lực, Nhà nước tập trung vào những "ngành then chốt, lĩnh vực thiết yếu và các ngành công nghiệp chiến lược". Đây chính là không gian để hình thành những Tập đoàn kinh tế mạnh, những "Big Tech quốc gia" có khả năng cạnh tranh sòng phẳng trên bản đồ thế giới.

Tấm khiên thể chế và những "đặc quyền" để vươn tầm

Theo các chuyên gia kinh tế, Nghị quyết 79 không chỉ là một văn bản định hướng mà là một "cú hích" thay đổi hoàn toàn cuộc chơi trên bàn cờ kinh tế. Lần đầu tiên trong lịch sử lập pháp, nguyên tắc "lợi ích tổng thể" và "chấp nhận rủi ro trong đầu tư đổi mới sáng tạo" được đưa vào như một hành lang pháp lý bảo vệ những người dám nghĩ, dám làm. Điều này giúp gỡ bỏ "nỗi sợ sai" – một bóng ma tâm lý đã trở thành rào cản lớn nhất khiến các doanh nghiệp nhà nước (DNNN) rơi vào trạng thái trì trệ, "ngủ đông" trong nhiều thập kỷ qua.

Trước đây, cơ chế quản lý vốn nhà nước thường bị xem là một chiếc áo quá chật đối với những tập đoàn muốn bứt phá. Mọi sai số trong đầu tư, dù là do biến động thị trường, đều có thể bị quy kết là làm thất thoát tài sản. Với Nghị quyết 79, tư duy này đã dịch chuyển sang hướng chấp nhận những thất bại mang tính thử nghiệm để đổi lấy những thành tựu mang tính dẫn dắt. Đây chính là "tấm khiên" vững chắc để lãnh đạo các doanh nghiệp tự tin dấn thân vào những lĩnh vực "khó và mới".

Điểm mới nổi bật nhất trong lộ trình triển khai Nghị quyết 79 là việc Chính phủ cho phép các DNNN quy mô lớn, giữ vai trò chủ đạo được sử dụng toàn bộ nguồn thu từ cổ phần hóa và thoái vốn để tái đầu tư. Đây là một bước đi đột phá về mặt tài chính, tạo ra một nguồn lực thực chất thay vì những lời hứa hẹn trên giấy tờ. Thay vì phải nộp toàn bộ dòng tiền này về ngân sách tập trung như một quy trình mặc định, dòng vốn khổng lồ này sẽ được giữ lại, đóng vai trò là "vốn mồi" chiến lược cho các dự án công nghệ lõi, năng lượng tái tạo và hạ tầng số quốc gia.

Nguồn lực này giúp các doanh nghiệp không còn phải loay hoay với bài toán "vốn ở đâu" khi muốn đầu tư vào những dây chuyền sản xuất bán dẫn hay các hệ thống trung tâm dữ liệu quy mô lớn. Nó biến những "con sếu" vốn đang mỏi cánh vì thiếu dưỡng chất trở nên sung sức hơn, sẵn sàng thực hiện các thương vụ mua bán sáp nhập (M&A) quốc tế để nhanh chóng làm chủ công nghệ thượng nguồn.

Bên cạnh đó, cơ chế tăng tỷ lệ lợi nhuận sau thuế để lại gắn với hiệu quả sử dụng vốn giúp doanh nghiệp tự chủ hơn trong chiến lược phát triển dài hạn. Thay vì cơ chế "xin - cho" từng khoản đầu tư nhỏ, các tập đoàn giờ đây được quyền chủ động phân bổ nguồn lực dựa trên tín hiệu thị trường. Chính phủ cũng đã giao Bộ Tài chính nghiên cứu và thiết lập danh mục các DNNN "mạnh và xứng đáng" để hưởng các cơ chế đặc thù như hỗ trợ lãi suất ưu đãi, cung cấp các gói tín dụng xanh cho các dự án trọng điểm. Sự cộng hưởng của các chính sách này tạo ra một hệ sinh thái mà ở đó, các "sếu đầu đàn" có đủ "thức ăn" là vốn và "không gian" là cơ chế để sải cánh lớn mạnh, vươn tầm ra khu vực và thế giới.

Gạch nối giữa "người khổng lồ" và hệ sinh thái doanh nghiệp nhỏ

Một trong những mục tiêu chiến lược cốt lõi của Nghị quyết 79 là dùng DNNN để kích hoạt sức mạnh nội sinh của kinh tế tư nhân. Hình ảnh "sếu đầu đàn" được nhấn mạnh với thông điệp: sếu không bao giờ bay một mình. Vai trò của những người khổng lồ này là tạo ra luồng "khí động học" đủ mạnh để cả đàn sếu, bao gồm hàng trăm nghìn doanh nghiệp nhỏ và vừa, cùng bay cao và đi xa hơn trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Thực tế cho thấy, các tập đoàn lớn sẽ đóng vai trò trung tâm, là "mỏ neo" để hình thành nên các cụm ngành công nghiệp và dịch vụ. Khi một doanh nghiệp nhà nước đầu tư vào một dự án hạ tầng lớn hoặc một ngành công nghệ mới, họ sẽ mở ra cánh cửa cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME) tham gia với tư cách là nhà cung cấp phụ trợ. Đây chính là cơ hội vàng để thúc đẩy lộ trình nội địa hóa, giảm sự phụ thuộc vào linh kiện nhập khẩu và chuyển giao công nghệ từ các tập đoàn lớn xuống các tầng lớp doanh nghiệp phía dưới.

Sự liên kết này không chỉ dừng lại ở việc mua bán hàng hóa, mà còn là sự lan tỏa về chuẩn mực quản trị. Nghị quyết 79 khuyến khích các DNNN chủ động liên kết với các đối tác FDI hàng đầu và các doanh nghiệp tư nhân lớn để thiết lập những liên minh kinh tế mạnh. Qua đó, các "sếu đầu đàn" không chỉ học hỏi được tinh hoa quản trị hiện đại mà còn đóng vai trò là "người thầy" dẫn dắt các SME chuẩn hóa quy trình sản xuất theo tiêu chuẩn quốc tế.

Đặc biệt, việc hạch toán tách bạch giữa nhiệm vụ chính trị - xã hội và nhiệm vụ kinh doanh thương mại là một cuộc cách mạng về tính minh bạch. Trước đây, nhiều DNNN thường lấy lý do thực hiện nhiệm vụ công ích để che lấp sự yếu kém trong hiệu quả kinh doanh. Nay, khi mọi thứ được phân định rõ ràng, các "sếu đầu đàn" buộc phải hoạt động chuyên nghiệp và sòng phẳng như một thực thể kinh tế thực thụ. Chính sự minh bạch này là tấm vé thông hành giúp họ dễ dàng tiếp cận các nguồn vốn quốc tế, phát hành trái phiếu xanh hoặc niêm yết trên các sàn chứng khoán nước ngoài thông qua việc xếp hạng tín nhiệm bởi các tổ chức uy tín hàng đầu thế giới như S&P Global hay Moody’s.

Theo TS. Tô Hoài Nam, Phó Chủ tịch Thường trực kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam (VINASME), Nghị quyết 79 chính là một bản quy hoạch tư duy kinh tế sắc sảo và đầy tính nhân văn đối với cộng đồng doanh nghiệp. Ông Nam nhận định rằng, nỗi lo ngại về việc DNNN "lấn sân" khu vực tư nhân đã được giải tỏa bằng một tinh thần mới: DNNN là người "mở đường". Khi những gã khổng lồ chấp nhận tiến vào những lĩnh vực đầy rủi ro như năng lượng hydro, vi mạch hay hạ tầng giao thông xuyên quốc gia, họ thực chất đang dọn sẵn bãi đáp và tạo ra thị trường mênh mông cho các SME. Điều mà cộng đồng doanh nghiệp kỳ vọng nhất là sự chuyển giao không chỉ về đơn hàng mà còn là "dòng máu" công nghệ và văn hóa quản trị từ các "anh cả" này sang khu vực tư nhân, tạo nên một khối đại đoàn kết kinh tế vững chắc.

Dưới góc độ tài chính, TS. Nguyễn Trí Hiếu khẳng định rằng mục tiêu đưa ít nhất 1-3 DNNN lọt top 500 thế giới vào năm 2030 là một khát vọng hoàn toàn khả thi nếu chúng ta kiên trì với cơ chế "chấp nhận rủi ro". Ông Hiếu phân tích, trong thế giới tài chính hiện đại, không có sự tăng trưởng thần kỳ nào mà không đi kèm với những quyết định táo bạo. Việc luật hóa cơ chế phá sản và mạnh tay giải thể những doanh nghiệp yếu kém chính là quá trình "thay máu" cần thiết để dồn toàn bộ sinh lực cho những doanh nghiệp thực sự có tiềm năng. Tuy nhiên, vị chuyên gia này cũng cảnh báo, đi đôi với các "đặc quyền" về vốn và thuế, cần một cơ chế giám sát bằng công nghệ số và kiểm toán độc lập để đảm bảo mỗi đồng vốn của nhân dân đều được biến thành những giá trị gia tăng thực chất cho nền kinh tế, tránh lãng phí nguồn lực quốc gia.

Từ Nghị quyết đến hành động: Khát vọng về những "Big Tech quốc gia"

Nghị quyết 79 đã mở ra một bầu trời cơ chế thông thoáng, nhưng việc những cánh sếu có thực sự sải cánh thành công hay không giờ đây phụ thuộc vào bản lĩnh tự thân và năng lực quản trị của chính các doanh nghiệp. Mục tiêu đến năm 2030, Việt Nam có ít nhất 50 doanh nghiệp nhà nước nằm trong nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất khu vực Đông Nam Á không đơn thuần là những con số mang tính biểu tượng trên giấy tờ. Đó là lời khẳng định về vị thế mới của Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu, là lời giải cho bài toán tự chủ kinh tế trong một thế giới đầy biến động.

Sự chuyển mình mạnh mẽ của những "ông lớn" như Viettel, VNPT trong việc làm chủ hạ tầng số, hay PVN và EVN trong lộ trình chuyển dịch sang năng lượng xanh chính là những chỉ dấu đầu tiên cho thấy sự đúng đắn của lộ trình này. Khi các "sếu đầu đàn" được cởi bỏ những sợi dây vô hình của thủ tục hành chính rườm rà và được tiếp sức bởi những chính sách tài chính đột phá, họ không còn là những cỗ máy cồng kềnh, chậm chạp. Thay vào đó, họ đang dần lột xác để trở thành những "Big Tech quốc gia" – những tập đoàn công nghệ, công nghiệp có khả năng cạnh tranh sòng phẳng với các đối thủ quốc tế ngay trên sân nhà và vươn tầm ra ngoại khối.

Khát vọng về những "Big Tech quốc gia" gắn liền với nhiệm vụ làm chủ công nghệ lõi. Nghị quyết 79 định hướng rất rõ: kinh tế nhà nước phải dấn thân vào những nơi khó khăn nhất, những lĩnh vực mà kinh tế tư nhân chưa thể hoặc chưa dám đầu tư do vốn lớn và rủi ro cao. Đó là công nghiệp bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ sinh học và vật liệu mới. Đây chính là những "hệ điều hành" của nền kinh tế tương lai. Khi các tập đoàn nhà nước nắm giữ được chìa khóa công nghệ, họ sẽ tạo ra một nền tảng vững chắc để toàn bộ hệ sinh thái doanh nghiệp Việt Nam cùng hưởng lợi và phát triển.

Tuy nhiên, để hành động thực sự hiệu quả, sự thay đổi phải diễn ra từ bên trong từng bộ máy lãnh đạo. Các "sếu đầu đàn" cần xây dựng một văn hóa doanh nghiệp hiện đại, nơi tính sáng tạo được tôn vinh và hiệu quả thực tế được dùng làm thước đo duy nhất cho sự thành công. Việc áp dụng các chuẩn mực quản trị quốc tế theo mô hình OECD không còn là lựa chọn, mà là yêu cầu bắt buộc để các doanh nghiệp này có thể hòa mạng vào dòng chảy tài chính và công nghệ thế giới.

Nhìn rộng hơn, sự thành bại của lộ trình này sẽ quyết định diện mạo của Việt Nam trong "Kỷ nguyên vươn mình". Một nền kinh tế mạnh không thể thiếu những trụ cột vững chắc. Khi kinh tế nhà nước thực sự đóng vai trò dẫn dắt, tạo ra những xung lực mới cho xã hội, chúng ta hoàn toàn có quyền tin vào một tương lai rực rỡ. Ở đó, các doanh nghiệp dân tộc không chỉ làm chủ thị trường 100 triệu dân mà còn trở thành những đại diện ưu tú cho trí tuệ và bản lĩnh Việt Nam trên trường quốc tế. Nghị quyết 79 chính là ngọn hải đăng, còn con tàu kinh tế Việt Nam đã sẵn sàng căng buồm, vượt sóng lớn để tiến về phía trước với một tâm thế tự tin và chủ động hơn bao giờ hết./.