Ngành muối Việt Nam đang đứng trước cơ hội bứt phá nhờ giá trị xuất khẩu gia tăng

Bảo tồn nghề muối truyền thống, đảm bảo sinh kế cho hàng vạn diêm dân.

Tại các vùng sản xuất muối trọng điểm, đặc biệt là khu vực duyên hải miền Trung, vụ muối năm nay đang ghi nhận tín hiệu vô cùng tích cực khi phá vỡ được quy luật "được mùa, mất giá" thường thấy. Bất chấp sản lượng thu hoạch dồi dào trong cao điểm nắng nóng, giá muối hiện vẫn duy trì ở mức cao, qua đó đảm bảo nguồn thu nhập vững chắc cho diêm dân. Nguyên nhân cốt lõi của hiện tượng này đến từ sự bứt phá mạnh mẽ của hoạt động xuất khẩu, với kim ngạch tính đến hết tháng 5 đã đạt mốc 6,7 triệu USD, ghi nhận mức tăng trưởng ấn tượng 46% so với cùng kỳ năm trước. 

Đà tăng trưởng này không chỉ mang tính thời điểm mà phản ánh rõ nét nhu cầu rất lớn từ thị trường quốc tế, khi các quốc gia nhập khẩu ngày càng ưu tiên các sản phẩm muối ăn tự nhiên, có nguồn gốc minh bạch và đáp ứng tiêu chuẩn chất lượng khắt khe. Chính khối lượng lớn muối xuất khẩu này đã đóng vai trò như một "van điều tiết" hiệu quả giúp giải tỏa áp lực dư thừa nguồn cung tại thị trường nội địa, từ đó thiết lập một mặt bằng giá mới ổn định hơn, góp phần quan trọng vào việc bảo vệ và nâng cao sinh kế cho hàng vạn lao động đang gắn bó với nghề làm muối trên cả nước.

Lợi ích "kép" từ cuộc cách mạng trên cánh đồng: Chuyển đổi sang mô hình trải bạt

Để đáp ứng những hàng rào kỹ thuật khắt khe của thị trường quốc tế về chất lượng, độ trắng sáng và tỷ lệ tạp chất, việc chuyển đổi từ phương thức làm muối nền đất sang mô hình trải bạt đang trở thành yêu cầu tất yếu, mang lại lợi ích "kép" cho ngành muối. 

Thực tế minh chứng trên cánh đồng cho thấy, phương pháp trải bạt không chỉ giúp giảm thiểu đáng kể sức lao động nhờ bề mặt trơn láng giúp công đoạn cào và thu hoạch nhẹ nhàng hơn, mà còn nâng cao năng suất trên 30% so với cách làm truyền thống. Đặc biệt, hạt muối kết tinh trên nền bạt có kích thước to, trắng sáng, hoàn toàn sạch bùn đất, trở thành tiêu chí tiên quyết để phân loại phục vụ xuất khẩu. 

Nhờ chất lượng vượt trội, muối trải bạt mang lại giá trị kinh tế cao khi dễ dàng đạt mức 1,2 đến 1,3 triệu đồng/tấn, tạo ra biên độ lợi nhuận chênh lệch lên tới hơn 300.000 đồng/tấn so với muối nền đất (hiện chỉ ở mức khoảng 900.000 đồng/tấn). Sự ưu việt toàn diện này khiến các sản phẩm muối trải bạt luôn trong tình trạng "cung không đủ cầu", sản lượng làm ra đến đâu đều được thương lái và doanh nghiệp thu mua hết đến đó để chế biến sâu, đáp ứng kịp thời các đơn hàng quốc tế.

Điểm nghẽn tại "thủ phủ" muối Khánh Hòa

Mặc dù hiệu quả kinh tế và chất lượng của mô hình muối trải bạt đã được khẳng định, tiến trình nhân rộng tại các địa phương vẫn đang vấp phải những rào cản mang tính cơ cấu, điển hình là tại "thủ phủ" muối Khánh Hòa. 

Dù sở hữu diện tích sản xuất lớn nhất cả nước lên tới 4.500 hecta, đến nay mới chỉ có khoảng 1/4 diện tích tại địa phương này được ứng dụng phương pháp trải bạt, trong khi 3/4 diện tích còn lại vẫn loay hoay với phương thức nền đất truyền thống, bỏ ngỏ một tiềm năng kinh tế khổng lồ. 

Nguyên nhân cốt lõi dẫn đến sự chậm trễ này trước hết xuất phát từ rào cản về vốn đầu tư ban đầu; việc mua sắm bạt trải chuyên dụng, gia cố và cải tạo toàn bộ mặt bằng ruộng đòi hỏi nguồn tài chính lớn, trở thành gánh nặng quá sức đối với phần đông diêm dân nếu thiếu vắng các chính sách tín dụng ưu đãi. Bên cạnh đó, điểm nghẽn về hạ tầng thủy lợi cũng là một lực cản đặc biệt nghiêm trọng. 

Đặc thù nghề làm muối phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn nước biển tự nhiên, do đó nếu hệ thống kênh mương dẫn nước không được đầu tư đồng bộ khiến nguồn cung bị thiếu hụt hoặc không ổn định, thì ngay cả khi người dân vay mượn đầu tư trải bạt, chất lượng và sản lượng muối cũng không thể đạt yêu cầu. Chính sự tụt hậu của cơ sở hạ tầng so với đòi hỏi của công nghệ sản xuất mới đang là rào cản lớn nhất khiến nhiều diêm dân e ngại rủi ro, ngần ngại chuyển đổi mô hình.

Tầm nhìn chiến lược và giải pháp đồng bộ cho ngành muối đến năm 2030

Bức tranh của ngành muối Việt Nam hiện tại là sự đan xen giữa những cơ hội chuyển mình lớn lao và những hạn chế nội tại về vốn, hạ tầng. Hướng tới tương lai, Chiến lược phát triển ngành muối đến năm 2030 đã đặt ra mục tiêu duy trì 14.000 hecta diện tích sản xuất trên cả nước, hướng tới sản lượng thiết kế đạt 2 triệu tấn/năm.

 Để hiện thực hóa mục tiêu vĩ mô này và đưa ngành muối phát triển bền vững, cần có sự vào cuộc đồng bộ nhằm kiến tạo một chuỗi giá trị khép kín. Trong đó, bản thân diêm dân cần chủ động thay đổi tư duy sản xuất và sẵn sàng tiếp nhận kỹ thuật để chuyển đổi dứt điểm sang mô hình làm "muối sạch"; còn các doanh nghiệp phải đóng vai trò đầu tàu trong việc liên kết chuỗi, mạnh dạn đầu tư công nghệ hiện đại từ khâu thu mua trên cánh đồng đến việc nâng cấp nhà máy chế biến sâu nhằm đáp ứng tiêu chuẩn vệ sinh an toàn thực phẩm của các thị trường quốc tế khắt khe nhất. 

Về phía cơ quan quản lý nhà nước, yêu cầu cấp bách hiện nay là khơi thông các điểm nghẽn bằng cách khẩn trương quy hoạch, đầu tư xây dựng hệ thống thủy lợi, kênh mương dẫn nước biển chuyên biệt cho các vùng sản xuất, đồng thời triển khai sâu rộng các gói tín dụng ưu đãi để tiếp sức cho người dân chuyển đổi sang mô hình trải bạt. 

Khi cơ hội bứt phá nhờ xuất khẩu đã mở ra một lối đi sáng giúp ngành muối thoát khỏi điệp khúc buồn "được mùa, mất giá", việc nhận diện và tháo gỡ kịp thời những nút thắt tại cơ sở ngay lúc này không chỉ giúp gia tăng giá trị kinh tế quốc gia mà còn bảo vệ sinh kế, nâng cao đời sống và giữ gìn nghề truyền thống mang đậm bản sắc của người dân vùng duyên hải.

Quý khán giả xem truyền hình trực tuyến của kênh VTV8 tại: https://vtvgo.vn/channel/vtv8-1,36.html