Trong bối cảnh thế giới đang chuyển dịch mạnh mẽ sang năng lượng tái tạo năm 2026, sóng biển nổi lên như một nguồn năng lượng xanh, ổn định và có mật độ năng lượng cao hơn nhiều so với điện gió hay điện mặt trời. Từ những bọt sóng trắng xóa ngoài khơi xa, các nhà khoa học Việt Nam đang hiện thực hóa giấc mơ biến sức mạnh của đại dương thành dòng điện sạch phục vụ đời sống và sản xuất.

Khác với năng lượng mặt trời chỉ có vào ban ngày hay năng lượng gió thường không ổn định, sóng biển tồn tại gần như liên tục và có thể dự báo trước được từ rất sớm. Ước tính, tiềm năng năng lượng sóng dọc bờ biển Việt Nam là rất lớn, đặc biệt là khu vực từ Quảng Ngãi đến Ninh Thuận, nơi có cường độ năng lượng sóng mạnh nhất, có thể đạt mức trung bình 15-20 kW trên mỗi mét chiều dài mặt sóng.

Theo TS. Nguyễn Mạnh Cường, chuyên gia nghiên cứu năng lượng biển, nguyên lý hoạt động của các trạm điện sóng biển (Wave Energy Converters - WEC) dựa trên việc chuyển đổi động năng và thế năng của sóng thành cơ năng để quay máy phát điện. "Hiện nay có nhiều công nghệ đang được thử nghiệm như hệ thống cột nước dao động (OWC), phao hấp thụ điểm (Point Absorber) hay các tấm thu năng lượng dao động. Thách thức lớn nhất tại Việt Nam là làm sao để các thiết bị này có thể chịu đựng được sự ăn mòn của muối biển và sức tàn phá của các cơn bão lớn", TS. Cường phân tích.

Hành trình chinh phục năng lượng biển không chỉ diễn ra trong phòng thí nghiệm. Tại một số khu vực đảo xa như Trường Sa hay Lý Sơn, việc ứng dụng các máy phát điện sóng biển quy mô nhỏ đang mang lại hy vọng về sự tự chủ năng lượng tại chỗ. Những thiết bị này có thể kết hợp với hệ thống lọc nước biển thành nước ngọt, giải quyết hai bài toán sống còn cho cư dân biển đảo. Anh Trần Lê Anh, một kỹ sư trẻ tham gia lắp đặt thử nghiệm trạm điện sóng, chia sẻ: "Nhìn những con sóng vỗ vào bờ tạo ra ánh sáng đèn điện cho chiến sĩ và bà con, chúng tôi thấy niềm tự hào vô cùng. Đại dương không còn là sự cách trở, mà là nguồn sống".

Dưới góc nhìn kinh tế và môi trường, năng lượng sóng biển là "chìa khóa" để Việt Nam thực hiện cam kết Net Zero. Các trang trại điện sóng biển (Wave farms) có thể được lắp đặt ngoài khơi, không chiếm diện tích đất liền và ít gây ảnh hưởng đến cảnh quan hơn so với các tuabin gió khổng lồ. Tuy nhiên, chi phí đầu tư ban đầu hiện vẫn còn khá cao so với nhiệt điện hay thủy điện truyền thống. Việc xây dựng một hành lang pháp lý và các chính sách ưu đãi về giá điện (FIT) cho năng lượng biển là điều cần thiết để thu hút các nhà đầu tư quốc tế vào lĩnh vực này.

Một vấn đề cần lưu ý là sự tương tác giữa các trạm điện sóng với hệ sinh thái biển. Các nhà bảo tồn lo ngại rằng tiếng ồn hoặc sự hiện diện của các kết cấu thép có thể ảnh hưởng đến hành trình di cư của các loài cá. Do đó, các dự án điện sóng biển tại Việt Nam hiện đều được yêu cầu đánh giá tác động môi trường kỹ lưỡng, đảm bảo sự phát triển xanh không đánh đổi lấy đa dạng sinh học.

Sức mạnh của đại dương là vô hạn. Việc làm chủ công nghệ năng lượng sóng biển không chỉ giúp Việt Nam đảm bảo an ninh năng lượng mà còn khẳng định vị thế của một quốc gia biển trong kỷ nguyên kinh tế xanh. Những "cánh đồng điện sóng" trong tương lai gần sẽ không còn là viễn cảnh, mà là minh chứng cho trí tuệ và nỗ lực của con người trong việc hòa hợp và khai thác quà tặng từ thiên nhiên một cách bền vững.

Ánh sáng từ sóng biển đang dần hiện hữu, hứa hẹn một tương lai rạng rỡ và sạch hơn cho dải đất hình chữ S bên bờ Biển Đông./.