Khác với Sa Pa (Lào Cai) hay Mẫu Sơn (Lạng Sơn), tuyết và băng giá tại Phia Oắc mang một sắc thái riêng biệt do đặc thù địa hình. Nằm trong khu vực của Công viên Địa chất toàn cầu UNESCO Non nước Cao Bằng, Phia Oắc là khối núi granite xuyên cắt qua các lớp đá trầm tích cổ. Chính cấu tạo địa chất này cùng với thảm thực vật rừng đặc dụng nhiệt đới đã tạo nên một cảnh tượng kỳ vĩ khi băng giá bao phủ: những cành cây cổ thụ bị "đóng băng" trong những lớp vỏ pha lê trong suốt, biến cả cánh rừng nguyên sinh thành một mê cung thủy tinh khổng lồ.

Theo TS. Nguyễn Xuân Nam, chuyên gia khí tượng thủy văn, hiện tượng băng tuyết tại Phia Oắc có những đặc điểm khoa học rất thú vị. "Phia Oắc nằm trên đường đi trực diện của các khối khí lạnh lục địa từ phương Bắc tràn xuống. Do địa thế cao vút giữa một vùng thung lũng xung quanh thấp hơn hẳn, đỉnh núi này tạo ra hiệu ứng nâng dòng khí, khiến độ ẩm ngưng đọng nhanh chóng khi nhiệt độ hạ xuống dưới $0°C$. Điều này giải thích tại sao đôi khi ở các vùng lân cận chỉ có mưa phùn, nhưng tại đỉnh Phia Oắc lại xuất hiện hiện tượng băng giá dày đặc hoặc tuyết rơi," TS. Nam phân tích. Ông cũng nhấn mạnh rằng, việc theo dõi các chỉ số về độ ẩm (thường trên 80%) và áp suất khí quyển là "chìa khóa" để dự đoán chính xác thời điểm tuyết rơi.

Đối với những người yêu thích khám phá, hành trình lên Phia Oắc trong mùa băng tuyết là một trải nghiệm thử thách bản lĩnh. Cung đường uốn lượn với những khúc cua tay áo liên tục đòi hỏi kỹ năng lái xe điêu luyện, đặc biệt khi mặt đường có thể bị đóng băng mỏng, tạo ra độ trơn trượt nguy hiểm. Anh Trần Văn T., một nhiếp ảnh gia chuyên săn ảnh thiên nhiên hoang sơ, chia sẻ: "Tôi đã lên Phia Oắc nhiều lần, nhưng mỗi lần tuyết về lại là một cảm xúc mới. Có những khoảnh khắc khi mặt trời vừa hửng sáng, ánh nắng xuyên qua lớp băng trong suốt trên cành cây, tạo nên những dải màu sắc lung linh như kim cương. Đó là vẻ đẹp của sự khắc nghiệt nhưng vô cùng thuần khiết".

Tuy nhiên, "săn tuyết" không chỉ là việc hưởng thụ vẻ đẹp bề nổi. Dưới góc nhìn quản lý di sản và bảo tồn thiên nhiên, hiện tượng thời tiết này đặt ra nhiều vấn đề về bảo vệ hệ sinh thái. Một cán bộ quản lý Vườn quốc gia Phia Oắc - Phia Đén cho biết: "Băng giá là một phần của quy luật tự nhiên tại đây, giúp loại bỏ một số loại sâu bệnh và duy trì sự cân bằng của rừng đặc dụng. Tuy nhiên, sự gia tăng đột biến của lượng người đổ về khi có tuyết dễ dẫn đến tình trạng bẻ cành, xả rác hoặc làm hại đến thảm thực vật quý hiếm dưới tán rừng. Chúng tôi luôn khuyến cáo du khách: hãy chỉ để lại những dấu chân và chỉ mang đi những bức ảnh".

Để có một chuyến "săn" tuyết thành công và an toàn tại Phia Oắc, những người có kinh nghiệm đều nhấn mạnh vào tính kỷ luật và sự chuẩn bị kỹ lưỡng. Đầu tiên là trang bị cá nhân: trang phục phải theo nguyên tắc nhiều lớp để giữ nhiệt và thoát mồ hôi, giày có độ bám cao để di chuyển trên đá và băng. Thứ hai là ý thức bảo vệ môi trường: đỉnh Phia Oắc là vùng lõi di sản, bất kỳ một hành động can thiệp thô bạo nào vào cây cỏ cũng có thể để lại di chứng lâu dài cho hệ sinh thái nhạy cảm này.

Ngoài ra, một nét văn hóa độc đáo mà du khách không nên bỏ qua khi đến đây mùa đông chính là sự giao thoa đời sống của đồng bào dân tộc Dao Tiền dưới chân núi. Giữa cái lạnh tê tái, bếp lửa hồng trong những ngôi nhà trình tường và chén rượu ngô men lá thơm nồng không chỉ là cách để giữ ấm, mà còn là sợi dây kết nối văn hóa sâu sắc. Khám phá Phia Oắc mùa tuyết rơi, vì thế, còn là dịp để tìm hiểu về cách con người nơi đây thích nghi và chung sống hòa hợp với sự khắc nghiệt của thiên nhiên trong hàng thế kỷ qua.

Nhìn rộng hơn, Phia Oắc không chỉ là một điểm đến thời tiết. Nó là một thực thể di sản sống động của Công viên Địa chất toàn cầu. Mỗi viên đá, mỗi nhành cây đóng băng đều mang trong mình câu chuyện của hàng triệu năm kiến tạo địa chất. Sự xuất hiện của tuyết chỉ là một "chiếc áo" lộng lẫy tạm thời làm tôn lên vẻ đẹp vĩnh cửu của đại ngàn.

Khi rời khỏi đỉnh núi trong màn sương mù bao phủ, điều đọng lại trong lòng mỗi người có lẽ không chỉ là những tấm hình đẹp về tuyết trắng, mà là sự kính trọng trước sức mạnh của tạo hóa. Phia Oắc mùa tuyết rơi nhắc nhở chúng ta rằng, thiên nhiên luôn có những kỳ quan dành riêng cho những ai đủ kiên nhẫn, đủ hiểu biết và đủ sự trân trọng để kiếm tìm./.