Báo động đỏ từ cơ sở: Di tích hàng trăm năm lịch sử oằn mình chờ... sập
Đình làng Bái Sơn (xã Tống Sơn, tỉnh Thanh Hóa), một di tích kiến trúc nghệ thuật cấp tỉnh mang dấu ấn từ thời nhà Nguyễn, hiện đang đối mặt với nguy cơ sụp đổ bất cứ lúc nào do hệ thống cột gỗ và kết cấu bên trong đã mục nát nghiêm trọng sau hàng trăm năm tồn tại.
Trước tình cảnh "chỉ mành treo chuông", vì nguồn ngân sách địa phương còn hạn hẹp và vẫn đang phải chờ các ban ngành cấp trên hỗ trợ kinh phí, chính quyền cùng người dân đành áp dụng biện pháp "chữa cháy" bằng cách dùng luồng, tre để chằng chống, gia cố một cách chắp vá. Tuy nhiên, đây chỉ là phương án kéo dài "sự sống" vật lý trước mắt; nếu không sớm có giải pháp tu bổ, tôn tạo căn cơ và bài bản, chứng nhân lịch sử này hoàn toàn có thể bị đổ sập và biến mất vĩnh viễn.
Báo động đỏ: Di tích trăm năm chực chờ sụp đổ
Bức tranh toàn cảnh: Di tích trong cuộc chiến không cân sức với thời gian và thời tiết
Câu chuyện xót xa của đình làng Bái Sơn không phải là trường hợp cá biệt. Nhìn rộng ra bức tranh toàn cảnh tại tỉnh Thanh Hóa, địa phương này hiện sở hữu một hệ thống di sản vô cùng phong phú với hơn 1.500 di tích, trong đó có hơn 850 di tích đã được xếp hạng. Tuy nhiên, một tỷ lệ không nhỏ trong số đó đang rơi vào tình cảnh tương tự.
Đặc thù lớn nhất của phần lớn các di tích tại nước ta là được xây dựng bằng những loại vật liệu truyền thống, không có tính bền vững cao trước thời gian như gỗ, tranh, tre, nứa, gạch, đá. Khi đặt những công trình này vào trong điều kiện khí hậu nhiệt đới ẩm đặc trưng của Việt Nam – nắng nóng, mưa nhiều, độ ẩm cao, cùng với tần suất xuất hiện liên tục của bão lụt và thiên tai – tốc độ bào mòn diễn ra vô cùng khốc liệt.
Nhiều di tích trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa đang bị biến dạng theo thời gian: tường nứt toác, mái ngói vỡ rụng, hoa văn đắp nổi gãy nát. Trong khi đó, công tác trùng tu, bảo tồn di tích lịch sử văn hóa hiện nay được đánh giá là chưa đáp ứng được nhu cầu thực tế. Đa số các di tích đang xuống cấp vẫn phải ngậm ngùi nằm trong tình trạng "chờ tu bổ".
Điểm nghẽn nguồn lực và bài toán nhận thức trong bảo tồn di tích
Việc giải cứu các di tích không chỉ dừng lại ở vấn đề chuyên môn kiến trúc mà cốt lõi nằm ở hai yếu tố quyết định: nhận thức và nguồn lực. Trên thực tế, sự thiếu hụt, chưa hiểu đúng và đủ của một bộ phận cán bộ địa phương cùng nhân dân về trách nhiệm bảo tồn đã trực tiếp dẫn đến tình trạng buông lỏng quản lý, chậm trễ phản ứng trước sự xuống cấp của di sản ngay từ cấp cơ sở.
Song song với đó, bài toán nguồn lực vẫn đang là "nút thắt" lớn nhất khi kinh phí phân bổ từ Nhà nước hiện nay còn rất hạn chế, hoàn toàn không đủ sức bao quát khối lượng di tích khổng lồ đang ngày đêm "kêu cứu". Để bù đắp khoảng trống ngân sách, giải pháp xã hội hóa nhằm huy động đóng góp từ cộng đồng, tổ chức và doanh nghiệp được xem là hướng đi tất yếu.
Mặc dù vậy, quá trình kêu gọi nguồn lực xã hội hóa lại vấp phải vô vàn rào cản trên thực tế, đặc biệt là ở các địa phương thuộc khu vực miền núi, nơi đời sống kinh tế của người dân vẫn còn nhiều chật vật khiến việc huy động vật chất trở thành một thách thức vô cùng nan giải.Từ thực trạng trên, có thể thấy công tác bảo tồn di tích đang bị kẹt trong một "vòng luẩn quẩn" đầy nguy hiểm. Khi một di tích bắt đầu xuống cấp, địa phương không có tiền để sửa chữa ngay lập tức mà phải làm hồ sơ chờ đợi nguồn kinh phí hỗ trợ từ cấp trên hoặc chờ kêu gọi xã hội hóa.
Trong thời gian chờ đợi dòng tiền đổ về, dưới tác động của thời tiết và vật liệu yếu kém, di tích lại tiếp tục xuống cấp nặng nề hơn. Hệ quả tất yếu là: Di tích càng xuống cấp, kinh phí yêu cầu để trùng tu lại càng bị đội lên cao hơn rất nhiều.Sự mâu thuẫn giữa nhu cầu tu bổ cấp bách và khả năng đáp ứng hạn hẹp về tài chính đang tạo ra một sức ép khổng lồ.
Nếu chậm trễ, chúng ta không chỉ phải trả một cái giá đắt hơn rất nhiều về mặt tiền bạc, mà nguy cơ lớn nhất là sự biến mất vĩnh viễn của các giá trị kiến trúc, văn hóa và lịch sử không thể tái tạo.Việc bảo tồn và phát huy giá trị các di tích lịch sử văn hóa là trách nhiệm không của riêng ai, bởi đó là cầu nối lưu giữ bản sắc dân tộc cho các thế hệ mai sau.
Thực trạng tại tỉnh Thanh Hóa đã gióng lên một hồi chuông cảnh báo mạnh mẽ: Không thể chỉ trông chờ duy nhất vào nguồn ngân sách Nhà nước vốn đang eo hẹp. Để giải quyết triệt để vấn đề này, cần có sự thay đổi đồng bộ từ việc nâng cao nhận thức, trách nhiệm của cán bộ cơ sở và người dân; cho đến việc xây dựng các cơ chế, chính sách linh hoạt, hấp dẫn hơn nhằm tháo gỡ điểm nghẽn trong công tác xã hội hóa, đặc biệt là ở những vùng sâu, vùng xa. Chỉ khi khơi thông được nguồn lực, chúng ta mới có thể chạy đua thành công với thời gian để giữ lại những di sản vô giá trước khi chúng vĩnh viễn trở thành phế tích.
Quý khán giả xem truyền hình trực tuyến của kênh VTV8 tại: https://vtvgo.vn/channel/vtv8-1,36.html
Bình luận
0