Lối mòn của tư duy khai thác cũ
Nhiều năm qua, bức tranh du lịch di sản tại Việt Nam dù gặt hái nhiều thành tựu nhưng vẫn chưa thoát khỏi sự rập khuôn. Du khách đến với các khu di tích lịch sử, các ngôi làng cổ hay các trung tâm văn hóa lớn thường được trải nghiệm một kịch bản chung: nghe thuyết minh, đi theo lộ trình định sẵn, mua vài món quà lưu niệm công nghiệp và rời đi.
Sự thiếu vắng các hoạt động tương tác sâu sắc khiến sản phẩm du lịch dễ rơi vào trạng thái đơn điệu, tỷ lệ khách quay lại thấp và nguồn thu chủ yếu vẫn dựa vào vé tham quan.
Trong khi đó, xu hướng du lịch toàn cầu đã có những bước chuyển dịch mạnh mẽ. Thế hệ du khách hiện đại – đặc biệt là người trẻ – không còn thỏa mãn với vai trò của những khán giả thụ động. Họ khát khao được trải nghiệm, được thấu hiểu bản sắc bản địa thông qua các hoạt động mang tính cá nhân hóa và sáng tạo cao. Nếu không kịp thời thay đổi tư duy khai thác, các di sản của chúng ta sẽ dần mất đi sức hút trước sự cạnh tranh khốc liệt của các loại hình giải trí hiện đại.
Sáng tạo: "Chìa khóa" khơi thông dòng chảy di sản
Du lịch sáng tạo bản chất là việc cung cấp cho du khách cơ hội phát triển tiềm năng sáng tạo của chính họ thông qua việc tham gia tích cực vào các khóa học, trải nghiệm học hỏi đặc trưng của điểm đến. Khi áp dụng vào mảng văn hóa - di sản, sáng tạo đóng vai trò như một chất xúc tác làm tăng giá trị cốt lõi của di tích một cách nhân văn nhất.
Thời gian qua, một số điểm sáng tại Hà Nội, Hội An hay Huế đã chứng minh sức mạnh của tư duy này. Thay vì chỉ ngắm nhìn các bức tranh dân gian Hàng Trống hay Đông Hồ tại bảo tàng, du khách giờ đây hào hứng tham gia các xưởng xăm tự tay dập khuôn mộc, pha màu tự nhiên và hoàn thiện một tác phẩm cho riêng mình dưới sự hướng dẫn của nghệ nhân.
Tại các khu di tích lịch sử lớn như Hoàng thành Thăng Long hay Nhà tù Hỏa Lò, các tour du lịch đêm kết hợp giữa công nghệ ánh sáng, âm thanh và nghệ thuật sân khấu thực cảnh đã biến những không gian tĩnh lặng thành một cuốn phim lịch sử sống động, chạm đến cảm xúc sâu thẳm của người xem. Sáng tạo ở đây không phải là bóp méo lịch sử, mà là tìm ra ngôn ngữ biểu đạt mới để lịch sử cất tiếng nói đồng điệu với thời đại.
Để du lịch sáng tạo không dừng lại ở những thể nghiệm nhỏ lẻ hay các sự kiện mang tính thời vụ, ngành du lịch cần hướng tới xây dựng một hệ sinh thái đồng bộ. Yếu tố cốt lõi đầu tiên là vai trò của cộng đồng bản địa – những chủ thể giữ gìn di sản. Họ cần được đào tạo kỹ năng, được trao quyền và chia sẻ lợi ích kinh tế công bằng để trở thành những "đại sứ văn hóa" chủ động trong các hoạt động trải nghiệm của du khách.
Bên cạnh đó, cần thúc đẩy sự liên kết chặt chẽ giữa các nhà quản lý di sản, các doanh nghiệp lữ hành và giới nghệ sĩ, nhà thiết kế sáng tạo. Sự tham gia của các chuyên gia sáng tạo sẽ mang lại những góc nhìn độc đáo, giúp đóng gói các giá trị văn hóa thành những sản phẩm du lịch có hàm lượng tri thức và thẩm mỹ cao. Đồng thời, việc ứng dụng công nghệ thông tin, số hóa không gian di sản sẽ là bệ phóng giúp các sản phẩm du lịch sáng tạo tiếp cận nhanh chóng và rộng rãi hơn với thị trường quốc tế.
Di sản văn hóa là tài sản của quá khứ, nhưng du lịch sáng tạo là công cụ của tương lai để bảo tồn tài sản đó. Bằng việc đưa yếu tố sáng tạo vào dòng chảy du lịch di sản, chúng ta không chỉ mang lại sinh lực mới cho các giá trị truyền thống mà còn khẳng định vị thế của Việt Nam – một điểm đến không chỉ có cảnh quan thiên nhiên kỳ vĩ, mà còn sở hữu một nền văn hóa giàu sức sống, không ngừng đổi mới và chào đón./.
Bình luận
0