Ông Nguyễn Đình Tùng, Chủ tịch kiêm Tổng giám đốc Vina T&T, cho biết ngày 5/3 doanh nghiệp nhận được thông báo từ các hãng tàu về việc áp dụng phụ phí vận tải qua Trung Đông, dao động từ 1.500 đến 4.000 USD cho mỗi container.

Trước đó, chi phí vận chuyển các lô hàng xuất khẩu của Vina T&T sang khu vực này vào khoảng 2.000-2.200 USD mỗi container. Do đặc thù trái cây tươi cần container lạnh để bảo quản, cước vận chuyển và phụ phí thường cao hơn container tiêu chuẩn. Tuy nhiên, với mức phụ phí mới, tổng chi phí vận tải biển sang Trung Đông của doanh nghiệp đã tăng gần gấp ba lần. Theo ông Tùng, mức tăng này là “cú sốc” đối với các doanh nghiệp xuất khẩu.

Tình trạng xung đột và gián đoạn tại eo biển Hormuz đã khiến nhiều hãng tàu triển khai các loại phụ phí khẩn cấp nhằm bù đắp chi phí vận hành. Hãng tàu lớn nhất thế giới Maersk áp mức phụ phí từ 1.800 đến 3.800 USD mỗi container, tùy loại, đối với hàng hóa vận chuyển tới các nước như UAE, Arab Saudi (Dammam và Jubail), Kuwait, Iraq, Oman và chiều ngược lại.

Hapag-Lloyd cũng áp dụng “phụ phí rủi ro chiến tranh” (War Risk Surcharge - WRS) từ 1.500 đến 3.500 USD mỗi container. Trong khi đó, CMA CGM thông báo áp “phụ phí xung đột khẩn cấp” từ 2.000 đến 4.000 USD đối với container 20-40 feet và các loại hàng đặc biệt.

Các khoản phụ phí này được áp dụng với tất cả các lô hàng đặt chỗ sau ngày 2/3, bao gồm cả hàng đang vận chuyển hoặc chưa được dỡ tại các cảng Trung Đông.

Theo ông Tùng, trái cây tươi và nông sản có giá trị không cao trên mỗi container và biên lợi nhuận khá thấp so với các mặt hàng điện tử hoặc công nghệ. Vì vậy, phụ phí lên tới 4.000 USD gần như “ăn hết” lợi nhuận, thậm chí khiến doanh nghiệp chịu lỗ.

Ông cho biết việc các hãng tàu đồng loạt tăng phụ phí đã đẩy doanh nghiệp vào tình thế khó khăn. Để giữ uy tín với đối tác, nhiều doanh nghiệp buộc phải chấp nhận gánh chi phí phát sinh lớn và bán hàng với mức lợi nhuận rất thấp hoặc thua lỗ.

Ngoài ra, nguy cơ sụt giảm đơn hàng từ Trung Đông cũng được dự báo khi giá thành sản phẩm tăng do chi phí vận tải. Nếu cộng thêm phụ phí chiến tranh, trái cây Việt Nam có thể mất lợi thế cạnh tranh tại khu vực này.

Không chỉ tăng phụ phí, một số hãng tàu còn tạm ngừng nhận hàng lạnh tới các điểm nóng xung đột. Maersk đã dừng nhận container lạnh, hàng nguy hiểm và hàng đặc biệt đến hoặc đi từ UAE, Oman, Iraq, Kuwait, Qatar, Bahrain, Jordan và Arab Saudi. CMA CGM cũng ngừng vận chuyển tới các cảng tại Bahrain, Kuwait và Qatar, trong khi tại UAE chỉ nhận hàng đến cảng Fujairah và Khor Fakkan.

Hãng tàu MSC thậm chí thông báo tạm dừng toàn bộ đơn hàng vận chuyển tới Trung Đông trên phạm vi toàn cầu với lý do đảm bảo an toàn cho thủy thủ đoàn.

Năm ngoái, kim ngạch xuất khẩu nông sản của Việt Nam sang các nước Trung Đông đạt khoảng 1,5 tỷ USD. Trong đó, hạt điều chiếm 32%, thủy sản 22% và hạt tiêu 12%.

Căng thẳng tại Trung Đông cũng gây tác động lan tỏa đến các tuyến vận chuyển hàng hóa đi châu Âu và Mỹ. Ban Quản lý các Khu chế xuất và công nghiệp TP HCM cho biết một số container lạnh chở tôm, cá tra xuất sang EU và các thị trường Trung Đông như Jordan, UAE đang bị ùn tại các cảng trung chuyển, làm gia tăng nguy cơ hư hỏng hàng hóa.

Ngành may mặc và giày da cũng chịu ảnh hưởng khi nguồn cung nguyên liệu bị gián đoạn, khiến nhiều doanh nghiệp đối mặt nguy cơ chậm tiến độ giao hàng cho các đơn hàng mùa hè từ đối tác EU. Bên cạnh đó, các doanh nghiệp xuất khẩu sang Trung Đông và Bắc Phi còn gặp khó khăn trong thanh toán quốc tế khi hoạt động của một số ngân hàng trong khu vực bị gián đoạn, trong khi chi phí logistics tăng mạnh.

Theo số liệu của Cục Hải quan, năm 2025 Việt Nam xuất khẩu khoảng 9 tỷ USD hàng hóa sang một số quốc gia Trung Đông. Trong đó, UAE là thị trường lớn nhất với kim ngạch gần 6 tỷ USD, một nửa là điện thoại và linh kiện.

Arab Saudi nhập khẩu khoảng 2 tỷ USD hàng Việt trong năm 2025, chủ yếu là điện thoại và linh kiện (1 tỷ USD), hạt điều 127 triệu USD cùng các mặt hàng như gạo, hạt tiêu và rau quả khoảng 174 triệu USD. Các thị trường khác có kim ngạch nhỏ hơn như Iraq đạt 385 triệu USD và Israel khoảng 685 triệu USD.

Không chỉ xuất khẩu, hoạt động nhập khẩu nguyên liệu và linh kiện phục vụ sản xuất trong nước cũng bị ảnh hưởng. Một số doanh nghiệp điện tử cho biết đang thiếu hụt chip và linh kiện bán dẫn nhập khẩu từ châu Âu. Ngành hóa chất cũng chịu áp lực khi giá nguyên liệu đầu vào như hạt nhựa, dung môi và phụ gia tăng theo xu hướng tăng của giá dầu thế giới.

Theo ông Ngô Anh Tuấn, Tổng thư ký Hiệp hội Đại lý, Môi giới và Dịch vụ hàng hải Việt Nam, việc eo biển Hormuz - tuyến giao thương quan trọng của ngành dầu khí toàn cầu - bị gián đoạn đã khiến nhiều tàu hàng phải đổi hướng. Các tuyến từ châu Á sang châu Âu và bờ Đông Mỹ buộc phải vòng qua mũi Hảo Vọng (Nam Phi), khiến thời gian vận chuyển kéo dài thêm từ 7 đến 20 ngày.

Đại diện Tập đoàn ITL, đơn vị cung cấp giải pháp logistics, dự báo cước vận tải trên tuyến Á - Âu và Mỹ có thể tiếp tục tăng sau ngày 14/3.

Trong khi đó, bà Đoàn Thị Anh Thư, trợ lý Chủ tịch C&T Produce Wholesale tại bang Texas (Mỹ), cho biết chi phí vận chuyển container lạnh từ Việt Nam sang Houston đã tăng lên khoảng 3.600 USD từ đầu tháng 3 và có thể tiếp tục tăng từ giữa tháng này. Theo bà, giá nhiên liệu tăng có thể khiến cước phí vận tải tăng thêm tới 30% trong thời gian tới.

Trước tình hình này, Vina T&T đang đẩy mạnh các sản phẩm chế biến sâu như trái cây cấp đông nhanh (IQF), sấy và nước ép với thời hạn sử dụng từ 1-2 năm. Theo ông Tùng, các sản phẩm này có thể lưu kho lâu hơn, giúp doanh nghiệp chủ động chờ thời điểm cước vận tải giảm trước khi xuất khẩu.

Doanh nghiệp cũng tăng cường đàm phán với đối tác để chia sẻ rủi ro chi phí, hoặc chuyển sang hình thức bán hàng FOB để đối tác chịu trách nhiệm thuê tàu và gánh chi phí vận tải. Đồng thời, công ty tạm giãn tiến độ xuất khẩu sang các thị trường có cước phí cao và chuyển hướng sang những thị trường ổn định hơn như Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc và khu vực ASEAN.

Ở góc độ quản lý, Sở Công Thương TP HCM khuyến nghị doanh nghiệp đa dạng hóa thị trường xuất khẩu và mở rộng sang các khu vực ít chịu ảnh hưởng từ xung đột. Đồng thời, doanh nghiệp cần chủ động đánh giá tình hình, xây dựng kế hoạch dự trữ nguyên liệu phục vụ sản xuất. Sở cũng cho biết sẽ kiến nghị thành phố xem xét các biện pháp hỗ trợ như giảm lãi suất cho doanh nghiệp xuất nhập khẩu.