Theo Tổng điều tra Dinh dưỡng toàn quốc 2019-2020, cứ 3 trẻ em thì có 1 trẻ bị thiếu sắt, đối mặt với nguy cơ ảnh hưởng đến sự phát triển não bộ, thể chất và hệ miễn dịch. Trước thực trạng này, các chuyên gia dinh dưỡng cảnh báo phụ huynh cần sớm nhận diện những nhóm trẻ có nguy cơ cao để kịp thời can thiệp.
Nhóm đầu tiên là trẻ biếng ăn, khẩu phần nghèo thịt cá. Nhiều khảo sát cho thấy bữa ăn của trẻ Việt còn thiếu đa dạng, chủ yếu là cơm, cháo, mì, trong khi thịt đỏ và cá – nguồn cung cấp sắt heme dễ hấp thu – lại ít được sử dụng. Trong khi đó, sắt từ rau và ngũ cốc là dạng non-heme, có khả năng hấp thu kém hơn. Đáng chú ý, sắt heme không chỉ hấp thu tốt hơn 2-3 lần mà còn hỗ trợ hấp thu sắt non-heme trong cùng bữa ăn. Ngược lại, các thành phần như phytate hay chất xơ trong thực vật có thể cản trở quá trình hấp thu sắt.
Thực tế, chỉ khoảng 50g thịt bò nạc có thể cung cấp lượng sắt cơ thể hấp thu tương đương gần 1kg một số loại rau giàu sắt. Tuy nhiên, rất ít trẻ có thể tiêu thụ lượng rau lớn như vậy mỗi ngày, đặc biệt là trẻ biếng ăn. Vì vậy, những trẻ ăn ít hoặc gần như không ăn thịt cá có nguy cơ thiếu sắt cao, kể cả khi cân nặng vẫn bình thường.
Theo bác sĩ nhi khoa Lương Thành Trung, nhiều nghiên cứu đã chứng minh mối liên hệ giữa chế độ ăn thiếu thịt cá và nguy cơ thiếu sắt ở trẻ. Tổng hợp 13 nghiên cứu trên trẻ ăn chay cho thấy tỷ lệ thiếu sắt lên tới 73%. Tại Việt Nam, một nghiên cứu năm 2024 cũng ghi nhận trẻ không ăn thịt cá có nguy cơ thiếu máu cao hơn 1,88 lần so với nhóm ăn đầy đủ.
Nhóm thứ hai là trẻ bú mẹ hoàn toàn hoặc chủ yếu sau 4-6 tháng tuổi. Dù sữa mẹ là nguồn dinh dưỡng tối ưu, nhưng hàm lượng sắt lại thấp. Sau khoảng 4 tháng, lượng sắt dự trữ từ giai đoạn bào thai giảm dần, nếu trẻ chưa được ăn dặm với thực phẩm giàu sắt, nguy cơ thiếu hụt sẽ gia tăng. Các khuyến cáo hiện nay đều nhấn mạnh cần cho trẻ ăn dặm đa dạng từ 6 tháng tuổi, ưu tiên thực phẩm giàu sắt như thịt, cá, trứng hoặc sản phẩm bổ sung.
Nhóm thứ ba là trẻ sinh non hoặc nhẹ cân. Những trẻ này thường có lượng sắt dự trữ thấp hơn trong khi nhu cầu tăng trưởng cao, dễ dẫn đến thiếu hụt. Một số hướng dẫn chuyên môn khuyến nghị bổ sung sắt sớm cho trẻ sinh non, với liều lượng và thời gian phù hợp theo cân nặng và tình trạng sức khỏe.
Nhóm cuối cùng là trẻ uống quá nhiều sữa tươi. Dù giàu đạm và canxi, sữa tươi lại chứa ít sắt và có thể làm giảm hấp thu sắt từ các thực phẩm khác. Khi trẻ uống trên 700-800 ml sữa mỗi ngày, nguy cơ bỏ bữa và giảm lượng thực phẩm giàu sắt là rất lớn, khiến khẩu phần thiếu hụt vi chất.
Theo Viện Dinh dưỡng Quốc gia, thiếu máu – chủ yếu do thiếu sắt – vẫn là vấn đề sức khỏe cộng đồng ở trẻ dưới 5 tuổi tại Việt Nam, với tỷ lệ gần 20% và cao hơn ở một số khu vực khó khăn. Đáng lưu ý, những tổn thương về não bộ và nhận thức do thiếu sắt trong giai đoạn đầu đời thường khó phục hồi hoàn toàn, ngay cả khi được bổ sung sau đó.
Các chuyên gia nhấn mạnh, thiếu sắt hoàn toàn có thể phòng ngừa và điều trị hiệu quả nếu được phát hiện sớm. Phụ huynh cần xây dựng chế độ ăn đa dạng, tăng cường thực phẩm giàu sắt heme, sử dụng thực phẩm tăng cường vi chất, bổ sung sắt theo hướng dẫn y tế khi cần thiết và đưa trẻ đi khám khi có dấu hiệu bất thường như mệt mỏi, biếng ăn kéo dài.
Bình luận
0