Diễn biến phức tạp toàn cầu và tại Việt Nam

Theo thống kê được TS. BS. Ngũ Duy Nghĩa cung cấp tại Hội nghị Khoa học Toàn quốc về Sốt xuất huyết Dengue 2025, dịch sốt xuất huyết Dengue tiếp tục diễn biến phức tạp trên toàn cầu. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) nhận định đây là 1 trong 10 mối đe dọa về sức khỏe hàng đầu của nhân loại, ước tính một nửa dân số thế giới nằm trong vùng có nguy cơ mắc bệnh.

Việt Nam nằm trong nhóm quốc gia chịu ảnh hưởng nặng, với 135.515 ca mắc và 26 trường hợp tử vong được ghi nhận tính đến hết tháng 10 năm nay, tăng 28,1% số mắc so với cùng kỳ năm 2024. Riêng khu vực phía Nam chiếm hơn 76% tổng số ca toàn quốc.

PGS.TS.BS. Nguyễn Vũ Trung, Viện Trưởng Viện Pasteur TP Hồ Chí Minh đánh giá, Việt Nam là một trong những khu vực "nóng" sốt xuất huyết Dengue trên toàn cầu. Ông nhấn mạnh căn bệnh diễn biến ngày càng khó lường, không còn theo mùa mà kéo dài quanh năm. Thực tế này đòi hỏi một chiến lược dự phòng, giám sát, điều trị và truyền thông một cách toàn diện, có sự phối hợp đa ngành.

Sự dịch chuyển địa lý, thay đổi nhóm tuổi và thách thức kiểm soát

Báo cáo của TS. BS. Ngũ Duy Nghĩa cho biết bản đồ phân bố bệnh sốt xuất huyết Dengue ở Việt Nam vẫn tập trung chủ yếu tại khu vực phía Nam. Tuy nhiên, những năm gần đây, bệnh có xu hướng dịch chuyển khi lan rộng ra miền Bắc. Trước đây, các tỉnh như Tuyên Quang, Sơn La và Hải Phòng rất ít ghi nhận ca bệnh, nhưng trong giai đoạn 2021-2023, những địa phương này đã ghi nhận từ vài ngàn đến vài chục ngàn ca mắc.

Về cơ cấu nhóm tuổi, tại khu vực phía Nam, tỷ lệ người trưởng thành mắc bệnh tiếp tục tăng, cho thấy sự thay đổi trong động lực truyền bệnh. Tỷ lệ người bệnh trên 15 tuổi đã tăng từ 18% (năm 1999) lên 53% (năm 2022), cho thấy sốt xuất huyết Dengue là nguy cơ với mọi lứa tuổi chứ không chỉ riêng trẻ em. Diễn biến này được cho là liên quan đến mức miễn dịch nền của cộng đồng, tốc độ đô thị hóa, dòng di cư lao động tại các khu công nghiệp và biến động dân số. Học sinh, sinh viên, lao động tự do, nhân viên văn phòng và công nhân là những nhóm ghi nhận số ca cao, liên quan đến môi trường sinh hoạt, điều kiện làm việc, nơi cư trú và mức độ tiếp xúc với khu vực có dịch.

Lý giải về các nguyên nhân thúc đẩy bùng phát bệnh sốt xuất huyết Dengue, TS. Nghĩa cho biết có 6 yếu tố chính, bao gồm bản chất của bệnh, biến đổi khí hậu toàn cầu, bùng nổ giao thương đi lại, đô thị hoá thiếu kiểm soát, giảm quan tâm, và ổ chứa vector phức tạp. Trong đó, yếu tố biến đổi khí hậu, đặc biệt sau tình hình mưa, lũ kéo dài là một nguyên nhân lớn khiến cho tình hình bệnh sốt xuất ngày càng diễn biến phức tạp.

Trong khuôn khổ hội nghị, các chuyên gia đồng thuận rằng kiểm soát sốt xuất huyết Dengue đòi hỏi sự hiệp lực toàn diện, phối hợp nhịp nhàng giữa y tế dự phòng, điều trị, truyền thông và cả sự chung tay của cộng đồng. Hiện nay, chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, vì vậy phòng bệnh là vô cùng quan trọng. Những giải pháp mới như vaccine sốt xuất huyết với hiệu quả bảo vệ ở mức cao và mô hình thả muỗi mang Wolbachia đang mở ra hướng tiếp cận tích cực cho Việt Nam trong thời gian tới./.