Xuất khẩu tôm hùm: Từ kỳ vọng kim ngạch đến tư duy phát triển bền vững

Tôm hùm và dư địa của một ngành hàng thủy sản giá trị cao

Thống kê thực tế ghi nhận bước bứt phá ấn tượng khi kim ngạch xuất khẩu tôm hùm 6 tháng đầu năm đạt tới 585 triệu USD, tăng trưởng hơn 44% so với cùng kỳ. Những con số biết nói này là minh chứng khẳng định tôm hùm không còn dừng lại ở mức sản phẩm nuôi cấy phụ thuộc mùa vụ của ngư dân vùng duyên hải Trung Bộ, mà hoàn toàn đủ năng lực trở thành trụ cột xuất khẩu mới. nhu cầu tiêu thụ tại các thị trường trọng điểm, đặc biệt là thị trường tỷ dân Trung Quốc, tiếp tục gia tăng mạnh mẽ cả về lượng lẫn yêu cầu chất lượng.

Tuy nhiên, khoảng cách từ mốc nửa tỷ USD đến mục tiêu đưa tôm hùm thành ngành hàng tỷ đô bền vững không thể tính bằng sự may rủi của thị trường. Tôm hùm là mặt hàng thủy hải sản thuộc phân khúc cao cấp, đòi hỏi quy trình bảo quản, vận chuyển khắt khe và nguồn cung ổn định. Nếu chỉ nhìn vào mức tăng trưởng ngắn hạn mà bỏ qua các rủi ro về rào cản kỹ thuật hay kiểm dịch từ nước nhập khẩu, chiếc áo "tỷ đô" sẽ trở nên quá tầm so với nội lực thực tế của chuỗi sản xuất.

Gỡ "điểm nghẽn" con giống và quy hoạch vùng nuôi

Một trong những thách thức lớn nhất ngáng đường tiến trình phát triển tôm hùm Việt Nam hiện nay chính là sự chủ động về nguồn giống và quy hoạch lồng nuôi. Hiện tại, nguồn giống tôm hùm phục vụ nuôi thương phẩm vẫn phụ thuộc phần lớn vào tự nhiên và khai nhập khẩu từ các quốc gia lân cận. Chính việc không tự chủ được nguồn giống chuẩn ngạch khiến chất lượng nuôi thả không đồng đều, đồng thời khiến nguy cơ bùng phát dịch bệnh luôn chực chờ, đe dọa trực tiếp đến sinh kế của bà con ngư dân.

Song song đó, tình trạng phát triển lồng nuôi tôm hùm tự phát, vượt quy hoạch tại một số địa phương ven biển cũng đang tạo áp lực nặng nề lên môi trường sinh thái. Việc mật độ lồng nuôi quá tải không chỉ làm suy giảm chất lượng nguồn nước mà còn khiến việc kiểm soát mã số vùng trồng, mã số cơ sở nuôi gặp nhiều bế tắc. 

Do đó, muốn tiến lên sản xuất hàng hóa lớn, bài toán chuẩn hóa vùng nuôi tôm hùm theo hướng hiện đại, đặc biệt là ứng dụng công nghệ lồng HDPE chịu lực và giám sát môi trường tự động là lộ trình bắt buộc, không thể chần chừ.

Xây dựng thương hiệu và chuỗi giá trị khép kín cho tôm hùm Việt

Lợi thế về địa lý hay sự ưu đãi của tự nhiên sẽ không thể bảo chứng cho sự phát triển lâu dài nếu ngành tôm hùm thiếu đi thương hiệu và chuỗi liên kết bền vững. Thực tế thời gian qua cho thấy, việc phụ thuộc quá lớn vào kênh xuất khẩu tiểu ngạch khiến giá tôm hùm thường xuyên rơi vào cảnh "được mùa mất giá" hoặc ùn tắc tại các cửa khẩu mỗi khi chính sách biên giới có sự thay đổi.

Để mục tiêu đưa tôm hùm thành ngành hàng tỷ đô trở thành hiện thực, tư duy thương mại phải thay đổi tận gốc. Các doanh nghiệp xuất khẩu và hộ nuôi tôm hùm phải liên kết chặt chẽ theo mô hình chuỗi giá trị khép kín: từ thu mua, phân loại, kiểm định dư lượng đến logistics đông lạnh tiên tiến. 

Đồng thời, việc đăng ký bảo hộ thương hiệu tôm hùm Việt Nam trên thị trường quốc tế, minh bạch hóa truy xuất nguồn gốc từ con giống đến bàn ăn sẽ là "tấm hộ chiếu" bắt buộc để nông sản Việt vượt qua các hàng rào kỹ thuật khắt khe.

Quyết tâm chính sách để hiện thực hóa sứ mệnh tỷ đô

Khát vọng đưa tôm hùm ghi tên vào danh sách các mặt hàng xuất khẩu tỷ đô của Việt Nam không đơn thuần là câu chuyện thương mại của doanh nghiệp hay sự tần tảo của ngư dân. Đó là bài toán chiến lược cấp quốc gia, đòi hỏi sự vào cuộc quyết liệt và đồng bộ của chính quyền các cấp.

Cần sớm hoàn thiện cơ chế chính sách chuyên biệt cho ngành hàng tôm hùm, bao gồm chính sách tín dụng ưu đãi cho ngư dân chuyển đổi công nghệ nuôi, đẩy mạnh nghiên cứu chọn giống nhân tạo và thành lập các trung tâm cảnh báo sớm về thị trường. 

Chỉ khi gỡ bỏ được những nút thắt nội tại, nâng cao năng lực cạnh tranh bằng chất lượng và uy tín thương hiệu, tôm hùm Việt Nam mới có thể vững vàng cất cánh, khẳng định vị thế bền vững trên bản đồ thủy sản toàn cầu.

Quý khán giả xem truyền hình trực tuyến của kênh VTV8 tại: https://vtvgo.vn/channel/vtv8-1,36.html