Đột phá công nghệ nâng tầm Sâm Ngọc Linh thành thương hiệu quốc gia

Khát vọng vươn tầm của loài dược liệu "quốc bảo" sâm Ngọc Linh

Lịch sử phát triển của ngành dược liệu Việt Nam ghi nhận cột mốc quan trọng vào tháng 3 năm 1973, khi đoàn nghiên cứu, điều tra dược liệu do Dược sĩ Đào Kim Long dẫn đầu đã phát hiện và công bố với nền khoa học trong nước cũng như thế giới về một loài nhân sâm đặc hữu tại dãy núi Ngọc Linh. Sự kiện lịch sử này đã chính thức đưa loài cây vốn từ bao đời nay chỉ được cộng đồng người Xơ Đăng bảo tồn như một vị "thuốc giấu" truyền thống bước ra ánh sáng khoa học. Trải qua hơn nửa thế kỷ, thương hiệu sâm Ngọc Linh không ngừng được khẳng định và nâng tầm, trở thành niềm tự hào lớn của dược liệu dân tộc.

Vị thế của loài sâm quý tiếp tục được củng cố bằng những cột mốc thể chế mang tính chiến lược. Năm 2016, nhãn hiệu "Ngọc Linh" chính thức được cấp chứng nhận bảo hộ chỉ dẫn địa lý cho sản phẩm sâm củ, tạo lập nền tảng pháp lý vững chắc để xác lập và bảo vệ nguồn gốc xuất xứ. Đến năm 2023, Chính phủ phê duyệt Chương trình phát triển Sâm Việt Nam đến năm 2030, định hướng đến năm 2045, mở ra cơ hội lớn cho việc biến tiềm năng sinh thái thành sinh kế bền vững, giúp người dân vùng núi từng bước thoát nghèo và làm giàu từ chính nguồn tài nguyên đại ngàn.

Nhằm hiện thực hóa định hướng vĩ mô, các địa phương sở hữu vùng sinh thái phù hợp đã đẩy mạnh chiến lược quy hoạch và mở rộng diện tích sản xuất. Hiện nay, tỉnh Quảng Ngãi duy trì khoảng 3.000 ha sâm Ngọc Linh và đặt mục tiêu mở rộng lên gần 4.000 ha vào năm 2030. Trong khi đó, thành phố Đà Nẵng đã hình thành vùng trồng hơn 1.500 ha và đang tiếp tục quy hoạch mở rộng quy mô gấp 10 lần. Bên cạnh việc tăng cường nghiên cứu giống và bảo vệ hệ sinh thái rừng, Đà Nẵng còn tiên phong tổ chức các hội thảo khoa học cùng những sự kiện tầm vóc như Lễ hội Sâm Ngọc Linh và Dược liệu quốc tế, biến nơi đây thành điểm kết nối hiệu quả giữa vùng nguyên liệu, cộng đồng doanh nghiệp, giới khoa học và các nhà đầu tư.

Xây dựng hành lang bảo hộ và giải pháp quản trị chuỗi giá trị sâm Ngọc Linh

Song hành với cơ hội phát triển kinh tế, ngành sâm Ngọc Linh đang phải đối mặt với những thách thức nghiêm trọng về công tác quản lý chất lượng và bảo vệ uy tín thương hiệu. Đặc thù sinh trưởng khắt khe đòi hỏi cây sâm phải mất từ 5 đến 10 năm mới đạt độ trưởng thành để thu hoạch. Tuy nhiên, sự xuất hiện của các sản phẩm hàng giả, hàng nhái với thủ đoạn tinh vi trên thị trường có thể làm tổn hại nghiêm trọng đến niềm tin của người tiêu dùng và uy tín mà người trồng sâm đã dày công xây dựng suốt nhiều năm.

Nhìn nhận về yêu cầu bảo tồn và phát triển bền vững trong giai đoạn mới, đại diện Cục Sở hữu trí tuệ thuộc Bộ Khoa học và Công nghệ nhấn mạnh sự cần thiết của việc triển khai đồng bộ chuỗi giải pháp quản lý. Trong đó, ưu tiên hàng đầu là hoàn thiện cơ chế bảo hộ sở hữu trí tuệ, siết chặt công tác quản lý chỉ dẫn địa lý, nhãn hiệu và thiết lập hệ thống truy xuất nguồn gốc bài bản nhằm ngăn chặn triệt để tình trạng vi phạm thương hiệu. Cùng với đó, việc bảo tồn nguồn gen thuần chủng, quy hoạch mở rộng vùng trồng đúng định hướng, chuẩn hóa quy trình sản xuất và đẩy mạnh chế biến sâu được xác định là những yếu tố cốt lõi để nâng cao giá trị gia tăng cho sản phẩm.

Số hóa vùng trồng: Đột phá công nghệ bảo vệ uy tín sâm Ngọc Linh

Để giải bài toán minh bạch nguồn gốc sản phẩm một cách triệt để, ứng dụng công nghệ số đang mở ra phương thức quản trị hiện đại, tạo bước ngoặt lớn cho chuỗi giá trị sâm Ngọc Linh. Tại xã Trà Linh, thành phố Đà Nẵng, Công ty Cổ phần Dược liệu Trà Linh đã đi đầu trong việc áp dụng giải pháp chuyển đổi số trên quy mô 6 ha với khoảng 800.000 cây sâm từ 1 đến 10 tuổi. Doanh nghiệp đã tiến hành gắn mã QR định danh cho khoảng 500.000 cây sâm, cho phép lưu trữ và cập nhật toàn bộ thông tin từ quá trình gieo trồng, chăm sóc đến khi thu hoạch theo thời gian thực.

Thông qua việc tích hợp nền tảng quản lý iWE FARM và công nghệ trí tuệ nhân tạo, nhà vườn có thể dễ dàng quản lý chi tiết từng cây sâm trong hệ sinh thái, truy xuất chính số lượng cây theo độ tuổi, nhận biết thời điểm ra hoa và nhận báo cáo phân tích kỹ thuật tự động thông qua các câu lệnh đơn giản. Đáng chú ý, công nghệ số còn tạo tiền đề cho sự ra đời của mô hình kết nối thương mại đột phá, nơi khách hàng có thể đăng ký sở hữu từng cây sâm có nguồn gốc gen rõ ràng ngay trên ứng dụng di động, đồng thời theo dõi toàn bộ quá trình phát triển qua camera giám sát trực tiếp tại gốc sâm trong suốt thời gian doanh nghiệp đảm nhận chăm sóc cho đến khi thu hoạch.

Sự chủ động bứt phá bằng công nghệ của doanh nghiệp cùng với tư duy quản lý thể chế tầm nhìn chiến lược của các cơ quan chức năng chính là chìa khóa then chốt để bảo vệ giá trị thực của sản phẩm. Bước đi này không chỉ gìn giữ và phát huy nguồn tài nguyên dược liệu vô giá của quốc gia, mà còn tạo nền tảng vững chắc để đưa thương hiệu sâm Ngọc Linh tự tin khẳng định vị thế trên thị trường quốc tế.

Quý khán giả xem truyền hình trực tuyến của kênh VTV8 tại: https://vtvgo.vn/channel/vtv8-1,36.html