Thị trường lao động toàn cầu đang bước vào giai đoạn nhiều biến động khi thời kỳ tuyển dụng ồ ạt sau đại dịch dần khép lại. Năm 2026 chứng kiến môi trường việc làm cạnh tranh và rủi ro hơn, khiến không ít người lao động, đặc biệt là giới trẻ, lựa chọn rời bỏ công sở để tự mở hướng đi riêng.

Làn sóng khởi nghiệp này không chỉ xuất phát từ khát vọng làm chủ mà còn được xem như một giải pháp thích nghi khi việc làm truyền thống không còn đảm bảo sự ổn định như trước.

Theo số liệu từ Cục Thống kê Dân số Hoa Kỳ, chỉ riêng tháng 1 đã có hơn 532.000 đơn đăng ký thành lập doanh nghiệp mới tại Hoa Kỳ, tăng 36,8% so với cùng kỳ năm trước và gần chạm mức kỷ lục từng ghi nhận trong giai đoạn đại dịch.

Trên nền tảng mạng lưới nghề nghiệp LinkedIn, chức danh “founder” (nhà sáng lập) đang trở thành một trong những vị trí có tốc độ tăng trưởng nhanh nhất.

Theo ghi nhận của The Wall Street Journal và Euronews, số người tự nhận là founder tại Mỹ đã tăng tới 69% chỉ trong vòng một năm. Xu hướng này cũng lan rộng tại châu Âu, đặc biệt tại Hà Lan (tăng 85%), Vương quốc Anh (69%), Tây Ban Nha (68%) và Đức (61%).

Bà Sue Duke – Giám đốc điều hành khu vực EMEA & LATAM của LinkedIn – cho biết hoạt động tuyển dụng toàn cầu hiện thấp hơn khoảng 20% so với trước đại dịch. Tại Anh, Pháp và Đức, mức sụt giảm còn lên tới 35%, khiến tỷ lệ cạnh tranh giữa các ứng viên tăng gấp đôi kể từ năm 2022.

Trong bối cảnh này, thị trường lao động đang hình thành hai xu hướng rõ rệt: nhóm lao động lớn tuổi lựa chọn giữ chặt công việc hiện tại, khiến tỷ lệ chuyển việc rơi xuống mức thấp nhất trong một thập kỷ; trong khi đó, nhiều người trẻ lại chủ động tìm kiếm cơ hội bằng con đường khởi nghiệp.

Dữ liệu của LinkedIn cho thấy khoảng 4/10 người trẻ mong muốn tự khởi nghiệp. Tại châu Âu, 28% người trẻ theo đuổi lối sống “hustle”, làm nhiều công việc cùng lúc để tăng thu nhập, mở rộng mạng lưới quan hệ và chuẩn bị nền tảng cho việc tự kinh doanh.

Sự phát triển của Trí tuệ nhân tạo (AI) được xem là một trong những yếu tố thúc đẩy mạnh mẽ làn sóng khởi nghiệp hiện nay. Công nghệ này vừa làm gia tăng nguy cơ mất việc, vừa giúp hạ thấp rào cản gia nhập thị trường kinh doanh.

Ví dụ gần đây là việc Block Inc. – công ty của tỷ phú Jack Dorsey – cắt giảm tới 40% nhân sự, cho thấy áp lực từ công nghệ đối với lực lượng lao động.

Ở chiều ngược lại, AI lại giúp nhiều cá nhân dễ dàng biến ý tưởng thành sản phẩm. Doanh nhân Scott Cohen đã sử dụng công cụ AI Lovable để tự phát triển ứng dụng tổng hợp tin tức Fishwrap chỉ với chi phí khoảng 400 USD – thấp hơn nhiều so với việc thuê lập trình viên. Ứng dụng này hiện được bán với giá 4,99 USD mỗi tháng, hoạt động như một phiên bản nâng cấp của Google Alerts.

Tuy vậy, ông Cohen – hiện là đối tác tại quỹ đầu tư Aviv Growth Partners – cảnh báo rằng khi AI giúp việc khởi nghiệp trở nên dễ dàng hơn, sự cạnh tranh cũng sẽ khốc liệt hơn. Các nhà đầu tư mạo hiểm hiện đòi hỏi doanh thu thực tế thay vì rót vốn cho các ý tưởng chưa chứng minh được hiệu quả.

Giáo sư Linda A. Hill từ Harvard Business School cũng cho rằng AI không phải là “chiếc đũa thần”. Công nghệ này có thể hỗ trợ các kỹ năng kỹ thuật như lập trình, marketing hay kế toán, nhưng không thể thay thế các kỹ năng mềm như lãnh đạo và xây dựng văn hóa doanh nghiệp.

Làn sóng khởi nghiệp hiện nay không chỉ xuất phát từ những giấc mơ làm giàu, mà còn là phản ứng trước sự bất ổn của thị trường lao động.

Sau khi bị sa thải khỏi công việc văn phòng, Blessing Kwiyup đã quyết định thành lập Sovereignty Collective – một dịch vụ tư vấn tài chính dành cho phụ nữ. Thay vì tự nhận mình là người làm việc tự do, cô chọn gọi bản thân là “CEO của chính mình”, phản ánh khát vọng làm chủ và xây dựng mô hình kinh doanh độc lập.

Một trường hợp khác là Jawad Mourabet, người đã rời khỏi McKinsey & Company vào đầu năm nay để theo đuổi dự án riêng. Ông quyết định đầu tư mở Velto Pickleball Club tại khu Brooklyn – một câu lạc bộ thể thao cao cấp rộng khoảng 1.300 m², ứng dụng hệ thống camera AI để phân tích trận đấu tương tự công nghệ tại Wimbledon Championships.

Theo Mourabet, việc gắn bó lâu dài với công ty lớn đôi khi đồng nghĩa với việc đánh đổi quá nhiều thời gian và cuộc sống cá nhân.

Sự chuyển dịch mạnh sang con đường tự làm chủ đang dần tái định hình thị trường lao động. Thế hệ doanh nhân mới hiểu rõ tỷ lệ thất bại của các startup luôn ở mức cao và không phải dự án nào cũng tồn tại sau vài năm.

Tuy nhiên, trong bối cảnh các tập đoàn có thể cắt giảm nhân sự bất cứ lúc nào và công nghệ tiếp tục tự động hóa nhiều công việc, quan niệm về “sự an toàn nghề nghiệp” đang thay đổi.

Thay vì xem khởi nghiệp là một canh bạc rủi ro, ngày càng nhiều người lao động cho rằng việc phụ thuộc hoàn toàn vào một công ty và một nguồn lương duy nhất mới chính là rủi ro lớn nhất trong kỷ nguyên mới của thị trường lao động.