“Gia tốc tự do” là phương pháp tăng tốc nhanh động cơ từ trạng thái không tải để đo lượng khói thải ra. Cách kiểm tra này hiện được nhiều quốc gia sử dụng trong quy trình kiểm định xe diesel như Liên minh châu Âu, Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc, Australia và phần lớn các nước ASEAN.
Tại Mỹ, phép thử thường được thực hiện theo tiêu chuẩn kỹ thuật SAE J1667, trong khi ở châu Âu, việc kiểm tra khí thải nằm trong hệ thống kiểm tra định kỳ phương tiện (PTI).
Theo báo cáo của Diễn đàn Giao thông Quốc tế (OECD), phép thử gia tốc tự do vẫn được nhiều nước duy trì vì đây là phương pháp chi phí thấp, dễ triển khai và phù hợp với việc kiểm tra định kỳ số lượng lớn phương tiện.
Trước khi bắt đầu thử, động cơ phải đạt nhiệt độ vận hành tiêu chuẩn. Xe được đưa về số mo (N), giữ ở trạng thái đứng yên và để động cơ chạy không tải.
Ở nhiều trung tâm kiểm định, đăng kiểm viên sẽ đạp ga thử vài lần trước khi đo chính thức nhằm kiểm tra tình trạng vận hành của động cơ, ổn định thiết bị đo và làm sạch hệ thống dẫn khí thải.
Khi tiến hành đo, đăng kiểm viên đạp bàn đạp ga hết hành trình từ trạng thái không tải, khiến động cơ tăng tốc nhanh lên vòng tua tối đa theo thiết kế của nhà sản xuất. Lúc này, kim vòng tua thường tiến gần vùng đỏ nhưng vẫn nằm trong giới hạn an toàn của động cơ.
Bài thử thường được thực hiện từ 3–5 lần. Sau mỗi lần tăng ga, thiết bị đo sẽ ghi lại độ mờ khói trong các khoảng thời gian rất ngắn, có thể chỉ khoảng 0,5 giây. Kết quả cuối cùng thường được tính bằng giá trị trung bình của các lần đo hợp lệ, phổ biến là ba lần cuối.
Sau đó, chỉ số độ khói trung bình sẽ được so sánh với giới hạn cho phép theo tiêu chuẩn kỹ thuật của từng quốc gia hoặc địa phương. Nếu vượt mức quy định, phương tiện sẽ không đạt kiểm định và phải sửa chữa hoặc bảo dưỡng trước khi đăng kiểm lại.
Theo các tài liệu kỹ thuật của SAE và nhiều cơ quan kiểm định phương tiện, nếu động cơ được bảo dưỡng tốt, đã đạt nhiệt độ làm việc và quá trình thử được thực hiện đúng quy trình, việc tăng ga nhanh trong thời gian ngắn sẽ không gây hư hại cho động cơ.
Nguyên nhân là vòng tua cực đại khi động cơ không tải vẫn nằm trong dải an toàn do nhà sản xuất thiết kế. Tuy nhiên, nếu động cơ đã xuống cấp hoặc hệ thống tăng áp, hệ thống nhiên liệu gặp vấn đề, phép thử có thể làm lộ ra những hỏng hóc tiềm ẩn. Một số báo cáo tại châu Âu ghi nhận trường hợp turbo hoặc đường ống nạp hỏng sau khi thử, nhưng nguyên nhân chủ yếu do xe đã có lỗi từ trước.
Dù vậy, phương pháp gia tốc tự do vẫn được nhiều quốc gia duy trì nhờ chi phí thấp và quy trình đơn giản.
Trong những năm gần đây, một số nơi đã bổ sung thêm các cách đánh giá khác như thử tải trên máy dynamometer (dyno) hoặc kiểm tra trong điều kiện vận hành thực tế trên đường nhằm phản ánh chính xác hơn mức khí thải của xe.
Đối với các xe đời mới có hệ thống chẩn đoán tích hợp (OBD), một số cơ quan kiểm định – chẳng hạn tại bang California (Mỹ) – còn sử dụng dữ liệu từ OBD để đánh giá tình trạng khí thải, thay vì chỉ dựa vào phép thử cơ học trực tiếp.
Bình luận
0