Ngay sau khi Bộ Y tế ban hành hướng dẫn chính thức coi béo phì là bệnh mạn tính, dễ tiến triển và tái phát, Tổ chức Y tế Thế giới công bố Việt Nam hiện có khoảng 20 triệu người thừa cân, tốc độ gia tăng 38%, dẫn đầu khu vực Đông Nam Á và tạo áp lực lớn lên hệ thống y tế cộng đồng.

PGS.TS Hồ Thị Kim Thanh, Giám đốc Trung tâm Y học gia đình và Chăm sóc sức khỏe cộng đồng, Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, cảnh báo sai lầm phổ biến là ép giảm cân đột ngột. Khi dinh dưỡng sụt giảm mạnh, não lập tức kích hoạt cơ chế dự trữ năng lượng, khiến sau giai đoạn ăn kiêng nghiêm ngặt, người bệnh rơi vào “hiệu ứng quả lắc”: ăn nhiều hơn và tăng cân nhanh. Thống kê cho thấy một nửa số cân giảm sẽ quay lại trong 2 năm, trên 80% tái phát trong 5 năm.

PGS.TS Trần Quang Nam, Trưởng khoa Nội tiết, Bệnh viện Đại học Y Dược TP HCM, lý giải cơ thể có cơ chế sinh học chống sút cân: hormone gây đói tăng, hormone tạo cảm giác no giảm, khiến nỗ lực tự giảm cân đơn lẻ thất bại, chỉ giảm 3–5% trọng lượng.

Không chỉ nhịn ăn, nhiều người áp dụng các phương pháp tiêu mỡ thiếu khoa học như uống giấm, nước chanh hay chi tiền cho thẩm mỹ. ThS.BS Phạm Thị Minh Châu nhấn mạnh những cách này không bền vững, còn hại dạ dày và hệ tiêu hóa. PGS.TS Nguyễn Thị Bích Đào khẳng định can thiệp ngoại vi chỉ loại bỏ mỡ dưới da, không loại bỏ mỡ nội tạng – nguồn gây viêm, dẫn đến trào ngược dạ dày, ngưng thở khi ngủ, tăng huyết áp hay đái tháo đường.

Khảo sát của Decision Lab và nghiên cứu Action Việt Nam cho thấy khoảng 30% người thừa cân tự đánh giá mình “hơi đậm người”, trong khi thực tế 56% đã chạm ngưỡng béo phì. Nhiều người giấu bệnh, mất 2–5 năm tự chữa trước khi gặp chuyên gia, 24% còn tin nhân viên y tế không thể giúp quản lý cân nặng.

Chuyên gia khuyến cáo, người dân nên gặp bác sĩ ngay khi BMI vượt 25 kg/m² hoặc vòng eo >80 cm ở nữ, >90 cm ở nam. Nguyên nhân béo phì đa yếu tố: di truyền, lối sống tĩnh tại, căng thẳng tâm lý, rối loạn giấc ngủ. Việc thăm khám toàn diện và xây dựng phác đồ điều trị cá thể hóa giúp giảm cân khoa học, an toàn, thay vì tự áp dụng biện pháp thiếu kiểm soát.