Tín dụng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa: Cần một hành lang thể chế mở để bứt phá

Mâu thuẫn giữa dòng vốn ngân hàng và khả năng hấp thụ nguồn vốn tín dụng

Bức tranh phát triển doanh nghiệp tại thành phố Đà Nẵng trong hai quý đầu năm ghi nhận những con số đối lập đáng suy ngẫm. Điểm sáng là toàn thành phố có hơn 4.000 doanh nghiệp nhỏ và vừa thành lập mới cho thấy tinh thần khởi nghiệp và niềm tin vào thị trường vẫn duy trì. Tuy nhiên, làn sóng rút lui khỏi thị trường cũng diễn ra đầy gay gắt với hơn 5.000 đơn vị tạm ngừng hoạt động và trên 1.100 doanh nghiệp hoàn tất thủ tục giải thể, tăng tới 93% so với cùng kỳ năm trước. Xét về phía nguồn cung tài chính, ngành ngân hàng trên địa bàn đã chủ động triển khai nhiều giải pháp tháo gỡ khó khăn, giải ngân mới hơn 15.700 tỷ đồng thông qua các gói vay ưu đãi với mức lãi suất chỉ khoảng 4%/năm. Mặc dù dòng tiền chuẩn bị sẵn sàng và chi phí vốn đã giảm sâu, tổng dư nợ tín dụng dành cho khối doanh nghiệp nhỏ và vừa lại sụt giảm hơn 9%.

Nghịch lý này xuất phát từ việc quy trình thẩm định tín dụng hiện nay vẫn phụ thuộc chặt chẽ vào tài sản bảo đảm là bất động sản. Đây là điều kiện vượt quá khả năng đáp ứng của phần lớn doanh nghiệp quy mô nhỏ cùng hơn 123.000 hộ kinh doanh trên địa bàn, những đơn vị vốn tích lũy tài sản cố định hạn chế nhưng lại có nhu cầu vốn lưu động rất lớn để duy trì và mở rộng sản xuất.

Rào cản từ cơ chế thế chấp tài sản truyền thống

Sự tắc nghẽn của dòng vốn bắt nguồn từ rào cản cơ chế khi hệ thống pháp lý và các quy định an toàn tín dụng hiện hành đang tạo ra một bài toán khó cho cả phía cung lẫn phía cầu.

Về phía các tổ chức tín dụng, áp lực kiểm soát nợ xấu và quy định an toàn vốn buộc các ngân hàng phải ưu tiên các tài sản thế chấp có tính thanh khoản cao, trong đó nhà đất hoặc xưởng sản xuất vẫn là lựa chọn hàng đầu. Việc nới lỏng điều kiện thế chấp nếu không có hành lang pháp lý bảo vệ sẽ đặt chính các ngân hàng vào rủi ro pháp lý và tài chính.

Ở chiều ngược lại, các doanh nghiệp nhỏ và vừa rơi vào cái bẫy "khát vốn". Dù sở hữu hợp đồng kinh tế giá trị, phương án kinh doanh khả thi hay dòng tiền luân chuyển đều đặn, họ vẫn bị từ chối cấp tín dụng chỉ vì thiếu tấm giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Việc phụ thuộc quá lớn vào tài sản bảo đảm bằng bất động sản đã khiến dòng vốn tín dụng chảy chậm vào khu vực kinh tế tư nhân, làm suy giảm sức phục hồi và năng lực cạnh tranh của cộng đồng doanh nghiệp.

Đề xuất thể chế đột phá: Khai thông nguồn tín dụng từ tài sản vô hình

Từ thực tiễn nhói buốt tại địa phương, thành phố Đà Nẵng đã có bước đi chủ động khi đưa ra những kiến nghị thể chế mang tính bước ngoặt tại cuộc làm việc với Ủy ban Kinh tế & Tài chính của Quốc hội nhằm sửa đổi, bổ sung Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Đà Nẵng đề xuất chuyển đổi căn bản cơ chế quản trị rủi ro, chuyển từ hình thức thế chấp tài sản đơn thuần sang cơ chế chia sẻ rủi ro tín dụng. Thay đổi này sẽ tạo hành lang pháp lý an toàn để các ngân hàng thương mại mạnh dạn mở rộng hạn mức cho vay, thẩm định khoản vay dựa trên dòng tiền thực tế và tính khả thi của phương án kinh doanh thay vì chỉ nhìn vào tài sản bảo đảm.

Đặc biệt, địa phương kiến nghị tiên phong thể chế hóa việc định giá tài sản vô hình, dữ liệu số và quyền sở hữu trí tuệ để làm căn cứ cấp tín dụng. Đây được xem là "chìa khóa" cởi trói quyết định cho các doanh nghiệp thuộc lĩnh vực công nghệ và đổi mới sáng tạo. Đối với khối doanh nghiệp này, giá trị lớn nhất nằm ở thuật toán, phần mềm, bản quyền trí tuệ và mô hình kinh doanh chứ không nằm ở nhà xưởng hay đất đai. Nếu không có cơ chế định giá chuẩn hóa cho các dạng tài sản phi vật thể, nguồn vốn tín dụng sẽ tiếp tục bỏ ngỏ một khu vực kinh tế giàu tiềm năng.

Hoàn thiện hành lang pháp lý tín dụng để tạo đà bứt phá bền vững

Các đề xuất xuất phát từ thực tiễn Đà Nẵng không chỉ dừng lại ở bài toán tháo gỡ khó khăn cục bộ, mà còn gợi mở những thay đổi quan trọng cho chính sách tài chính quốc gia. Việc thay thế rào cản thế chấp truyền thống bằng các công cụ quản trị rủi ro hiện đại sẽ giúp tối ưu hóa hiệu quả phân bổ nguồn vốn tín dụng trong toàn bộ nền kinh tế. Khi hành lang pháp lý được hoàn thiện đồng bộ, dòng vốn tín dụng sẽ tìm đúng đến những doanh nghiệp có năng lực thực sự và tiềm năng phát triển.

Sự chủ động đề xuất từ địa phương cùng sự đồng hành của các cơ quan lập pháp được kỳ vọng sẽ sớm tạo ra một môi trường tài chính linh hoạt và hiện đại. Đó chính là điểm tựa vững chắc để cộng đồng doanh nghiệp nhỏ và vừa tự tin bứt phá, đóng góp hiệu quả vào mục tiêu tăng trưởng kinh tế bền vững trong giai đoạn mới.

Quý khán giả xem truyền hình trực tuyến của kênh VTV8 tại: https://vtvgo.vn/channel/vtv8-1,36.html