Theo Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TP Hồ Chí Minh, thủy đậu (còn gọi là trái rạ) do virus Varicella Zoster gây ra. Bệnh lây chủ yếu qua đường hô hấp thông qua giọt bắn khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc qua tiếp xúc trực tiếp với dịch từ các bóng nước trên da. Tổ chức Y tế Thế giới cho biết, thủy đậu có khả năng lây lan rất mạnh, đặc biệt trong môi trường đông người như gia đình, trường học hay nhà trẻ.

Sau thời gian ủ bệnh từ 10–21 ngày, người bệnh thường có các biểu hiện như sốt nhẹ, mệt mỏi, chán ăn, đau đầu. Tiếp đó, các nốt hồng ban nhanh chóng phát triển thành mụn nước chứa dịch trong, gây ngứa, xuất hiện đầu tiên ở vùng đầu, mặt rồi lan ra toàn thân. Các nốt này có thể mọc nhanh trong vòng 12–24 giờ. Nếu không có biến chứng, mụn nước sẽ khô lại, đóng vảy và tự bong sau 7–10 ngày.

Đáng chú ý, người mắc thủy đậu có thể lây bệnh cho người khác từ 1–2 ngày trước khi phát ban cho đến khi tất cả các nốt đậu đóng vảy hoàn toàn. Vì vậy, việc cách ly người bệnh là rất cần thiết để hạn chế lây lan trong cộng đồng.

Dù thường lành tính, thủy đậu vẫn tiềm ẩn nguy cơ biến chứng nếu chăm sóc không đúng cách. Biến chứng phổ biến là nhiễm trùng da do vi khuẩn xâm nhập vào các mụn nước bị vỡ, gây mưng mủ, sưng tấy và có thể để lại sẹo vĩnh viễn. Nếu mụn mọc ở các vị trí nhạy cảm như tai, miệng, thanh quản, người bệnh có thể gặp các vấn đề như viêm tai, viêm họng hoặc khó nuốt.

Trong trường hợp nặng, bệnh có thể dẫn đến viêm phổi, nhiễm trùng huyết hoặc viêm não, đe dọa tính mạng. Ngoài ra, virus Varicella Zoster sau khi khỏi bệnh vẫn tồn tại trong cơ thể và có thể tái hoạt động sau này, gây bệnh zona thần kinh khi hệ miễn dịch suy yếu.

Các nhóm cần theo dõi đặc biệt gồm người suy giảm miễn dịch, phụ nữ mang thai, trẻ sơ sinh có mẹ mắc bệnh gần thời điểm sinh và trẻ sinh non. Người bệnh cần đến cơ sở y tế ngay khi có các dấu hiệu như sốt cao kéo dài, khó thở, đau đầu dữ dội, nôn nhiều hoặc mụn nước sưng đỏ, chảy mủ.

Trong chăm sóc, việc giữ vệ sinh da là rất quan trọng. Người bệnh cần giữ cơ thể sạch sẽ, cắt ngắn móng tay để tránh làm vỡ mụn nước. Quan niệm kiêng tắm hoàn toàn là sai lầm vì có thể làm tăng nguy cơ nhiễm trùng; thay vào đó nên tắm nhanh bằng nước ấm, mặc quần áo rộng và tuân thủ hướng dẫn điều trị của bác sĩ.

Tiêm vaccine hiện là biện pháp phòng bệnh hiệu quả nhất. Ngành y tế khuyến cáo trẻ từ 9 tháng tuổi trở lên và người lớn chưa có miễn dịch nên tiêm phòng đầy đủ. Vaccine không chỉ giúp giảm nguy cơ mắc bệnh mà còn hạn chế biến chứng nặng; nếu mắc bệnh sau tiêm, triệu chứng thường nhẹ và nhanh hồi phục.

Tuy nhiên, một số trường hợp không nên tiêm vaccine như phụ nữ đang mang thai, người suy giảm miễn dịch nặng hoặc có tiền sử phản vệ với vaccine. Việc tiêm chủng cũng cần hoãn lại nếu người đang mắc bệnh cấp tính hoặc sức khỏe chưa ổn định và cần được bác sĩ đánh giá trước khi tiêm.