Năm 2025 đánh dấu một giai đoạn đặc biệt trong lịch sử 47 năm quan hệ thương mại Trung Quốc - Mỹ. Theo nhận định của He Weiwen, nghiên cứu viên cao cấp tại Trung tâm Trung Quốc và Toàn cầu hóa, mối quan hệ này đã trải qua hành trình từ căng thẳng leo thang đến đối thoại xây dựng, mang lại những bài học quý giá cho cả hai phía và mở ra triển vọng khả quan hơn cho năm 2026.

Ngay sau khi bước vào nhiệm kỳ thứ hai vào đầu năm 2025, chính quyền Mỹ đã triển khai chương trình "Nước Mỹ trên hết", bắt đầu bằng mức thuế quan 10% đối với hàng hóa Trung Quốc và leo thang mạnh mẽ có lúc lên tới 145%. Trung Quốc đáp trả quyết liệt, tạo nên vòng xoáy thuế quan đối ứng gây ảnh hưởng nặng nề đến cả hai nền kinh tế. Số liệu từ Hải quan Trung Quốc cho thấy, xuất khẩu sang Mỹ trong 11 tháng đầu năm 2025 đạt khoảng 385 tỷ USD, giảm gần 19% so với cùng kỳ năm trước. Thị phần của hàng hóa Trung Quốc tại Mỹ cũng thu hẹp đáng kể, chỉ còn 11,3%.

Về phía Mỹ, gánh nặng thuế quan chủ yếu do doanh nghiệp và người tiêu dùng nội địa gánh chịu. Theo Bộ Ngoại giao Mỹ, doanh nghiệp Mỹ phải chi trả tới 64% tổng chi phí thuế quan, trong khi người tiêu dùng gánh 22%. Xuất khẩu của Mỹ sang Trung Quốc cũng sụt giảm hơn 13%, đặc biệt là mặt hàng đậu nành có thời điểm giảm xuống bằng 0 trước khi được khôi phục sau cuộc đàm phán tại Kuala Lumpur vào tháng 10. Các doanh nghiệp nhỏ của Mỹ, vốn chiếm tới 41,2% lượng hàng nhập khẩu từ Trung Quốc, trở thành đối tượng chịu tổn thương lớn nhất trong cuộc đối đầu này.

Mặt trận công nghệ và tài nguyên cũng chứng kiến những màn đáp trả gay gắt. Washington cấm xuất khẩu các phần mềm, phần cứng tự động hóa thiết kế điện tử (EDA) và chip hiệu năng cao. Ngược lại, Bắc Kinh thắt chặt kiểm soát các loại khoáng sản chiến lược như đất hiếm, lithium và gallium – những nguyên liệu mà Trung Quốc đang nắm giữ tỷ trọng tinh chế áp đảo trên toàn cầu. Tuy nhiên, sự phụ thuộc lẫn nhau quá lớn đã buộc hai bên phải xuống thang. Việc Mỹ cho phép khách hàng Trung Quốc sử dụng chip Nvidia H200 vào cuối năm được xem là dấu hiệu quan trọng cho sự trở lại của tinh thần hợp tác.

Bất chấp những xung đột, thực tế cho thấy sự kết nối giữa hai nền kinh tế vẫn mang lại lợi ích khổng lồ. Kim ngạch thương mại hai chiều vào năm 2024 đã đạt trên 688 tỷ USD, hỗ trợ gần 1 triệu việc làm tại Mỹ và mang về lợi nhuận hàng trăm tỷ USD cho các doanh nghiệp Mỹ hoạt động tại Trung Quốc. Trong tương lai gần, Trí tuệ nhân tạo (AI) được xác định là lĩnh vực trọng tâm mang tính chiến lược cho sự hợp tác giữa hai cường quốc.

Báo cáo từ Hiệp hội Công nghiệp Bán dẫn Mỹ (SIA) ước tính công nghệ AI sẽ đóng góp tới 15 nghìn tỷ USD vào kinh tế toàn cầu vào năm 2030. Hiện nay, sự kết hợp giữa Trung Quốc và Mỹ chiếm hơn 75% số lượng công ty "kỳ lân" trên toàn thế giới. Với vị thế là thị trường bán dẫn lớn nhất, Trung Quốc đóng vai trò sống còn đối với doanh thu của các tập đoàn công nghệ Mỹ như Nvidia. Sự chậm chân nhẹ về công nghệ AI của Trung Quốc so với Mỹ không làm giảm đi tính bổ trợ giữa năng lực sáng tạo của Washington và khả năng ứng dụng, sản xuất quy mô lớn của Bắc Kinh.

Hướng tới năm 2026, các chuyên gia cho rằng hai bên cần tuân thủ nguyên tắc bình đẳng và tôn trọng lẫn nhau để quản lý khác biệt. Việc bãi bỏ dần các loại thuế quan đơn phương vi phạm quy định WTO là điều kiện cần để phục hồi giao thương. Đồng thời, một kế hoạch tổng thể về hợp tác AI, bao gồm bán dẫn, điện toán lượng tử và sản xuất thông minh, cần được xây dựng. Việc khuyến khích đầu tư chéo – Trung Quốc đầu tư vào các khu công nghiệp cũ của Mỹ và Mỹ đầu tư vào các động lực xanh của Trung Quốc – sẽ là chìa khóa để kiến tạo một tương lai kinh tế bền vững cho cả hai quốc gia./.