Thuật toán mạng xã hội bị chỉ trích tạo vòng lặp gây nghiện, đặt tương tác lên trên sức khỏe tinh thần

Một phán quyết mang tính bước ngoặt tại Mỹ đã kết luận các nền tảng lớn như Meta và YouTube có khả năng gây nghiện đối với giới trẻ. Điểm đáng chú ý là nguyên nhân chính không đến từ nội dung, mà từ cách các thuật toán được thiết kế để lựa chọn và đề xuất nội dung cho người dùng.

Trên thực tế, các nền tảng mạng xã hội sử dụng thuật toán cá nhân hóa nhằm tối đa hóa thời gian sử dụng. Cơ chế này tận dụng đặc điểm tâm lý, đặc biệt ở trẻ em và thanh thiếu niên – những đối tượng có não bộ chưa phát triển hoàn thiện – từ đó làm gia tăng nguy cơ nghiện.

Các thuật toán đề xuất của những nền tảng như Facebook hay TikTok hoạt động dựa trên trí tuệ nhân tạo và học máy. Hệ thống sẽ phân tích mọi hành vi của người dùng như lượt thích, bình luận, thời gian xem hay thậm chí khoảng dừng khi lướt nội dung để xây dựng hồ sơ cá nhân hóa, từ đó đưa ra các nội dung “phù hợp nhất”.

Trên Facebook, thuật toán News Feed ưu tiên hiển thị nội dung từ bạn bè, nhóm hoặc trang mà người dùng tương tác nhiều. Trong khi đó, TikTok nổi bật với tính năng “For You” có khả năng nhanh chóng nắm bắt sở thích chỉ sau vài lần vuốt, từ đó liên tục đề xuất video khiến người dùng khó rời mắt.

Theo bà Cjulie Scelfo, đại diện tổ chức “Các bà mẹ chống nghiện truyền thông”, các thuật toán này được thiết kế để khuếch đại những nội dung gây nghiện nhất nhằm giữ chân người dùng càng lâu càng tốt, bất kể nội dung đó có thể gây tác động tiêu cực.

Ông Mark Stephens, luật sư tại hãng Howard Kennedy, cũng nhấn mạnh rằng vấn đề không nằm ở những gì người dùng đăng tải, mà ở chính thiết kế của hệ thống. Các nền tảng bị chỉ trích vì tối ưu hóa tương tác và thời gian sử dụng, dù đã nhận thức rõ những rủi ro đối với người dùng nhưng chưa đưa ra cảnh báo đầy đủ.

Cơ chế chung của các thuật toán là tạo ra các vòng lặp kích thích, làm tăng cảm giác hưng phấn thông qua hormone “hạnh phúc”, từ đó thúc đẩy người dùng tiếp tục lướt nội dung. Điều đáng lo ngại là mục tiêu doanh thu quảng cáo thường được đặt lên trên yếu tố an toàn sức khỏe tinh thần, dẫn đến nguy cơ gia tăng các vấn đề như lo âu, trầm cảm, đặc biệt ở giới trẻ.