Từ thể chế BIM đến hệ sinh thái xây dựng số

Hoàn thiện hành lang pháp lý, thúc đẩy ứng dụng BIM trong quản lý xây dựng

Trong hoạt động xây dựng, thông tin của một công trình được hình thành từ nhiều giai đoạn, từ lập dự án, thiết kế, thi công đến quản lý, vận hành và bảo trì. Mỗi giai đoạn tạo ra những dữ liệu kỹ thuật khác nhau, liên quan đến kiến trúc, kết cấu, hệ thống cơ điện, tiến độ và các yêu cầu quản lý. Việc tổ chức, kiểm soát và kết nối các nguồn thông tin này là một trong những vấn đề đặt ra đối với quá trình chuyển đổi số ngành xây dựng. BIM (Building Information Modeling) mô hình thông tin công trình là phương thức tổ chức thông tin dựa trên mô hình số, hỗ trợ các bên tham gia dự án phối hợp và khai thác dữ liệu. Vì vậy, BIM không chỉ dừng lại ở việc xây dựng mô hình 3D mà còn liên quan đến quy trình quản lý thông tin, tiêu chuẩn dữ liệu và khả năng chia sẻ giữa các chủ thể trong dự án.

Tại Việt Nam, việc hoàn thiện hành lang pháp lý đang tạo thêm cơ sở cho quá trình triển khai BIM trong hoạt động xây dựng. Từ ngày 1/7/2026, Nghị định 217/2026/NĐ-CP của Chính phủ quy định chi tiết một số điều của Luật Xây dựng chính thức có hiệu lực. Điều 8 quy định việc ứng dụng BIM trong hoạt động xây dựng. 

Theo đó, đối với công trình xây dựng mới từ cấp II trở lên, BIM được áp dụng ngay từ giai đoạn lập Báo cáo nghiên cứu khả thi. Quy định này đặt BIM trong mối liên hệ trực tiếp hơn với quá trình quản lý hoạt động xây dựng. Từ chỗ là công cụ công nghệ được doanh nghiệp chủ động lựa chọn, BIM từng bước trở thành một nội dung cần được quan tâm trong quá trình triển khai dự án theo quy định. 

Tuy nhiên, yêu cầu đặt ra không chỉ là có sử dụng BIM hay không mà còn là cách thức tổ chức, quản lý và khai thác dữ liệu được tạo lập. Nếu thông tin của một dự án tiếp tục phân tán ở nhiều bộ hồ sơ, phần mềm và đơn vị khác nhau, việc phối hợp, kiểm tra, cập nhật có thể gặp khó khăn. Do đó, việc ứng dụng BIM cần gắn với quy trình quản lý thông tin thống nhất, bảo đảm dữ liệu được tạo lập và sử dụng phù hợp với yêu cầu của từng giai đoạn.

Đáng chú ý, giá trị của BIM không kết thúc khi công trình hoàn thành. Nếu thông tin được tổ chức đầy đủ và bàn giao theo yêu cầu, dữ liệu sau hoàn công có thể tiếp tục phục vụ công tác quản lý, vận hành và bảo trì. Điều này đặt ra yêu cầu nhìn nhận dữ liệu công trình như một nguồn thông tin có thể tiếp tục được khai thác trong suốt vòng đời, thay vì chỉ phục vụ riêng giai đoạn thiết kế hoặc thi công. 

Như vậy, hoàn thiện thể chế là điều kiện quan trọng để thúc đẩy triển khai BIM nhưng để các quy định đi vào thực tiễn, cần giải quyết những vấn đề liên quan đến quy trình, tiêu chuẩn, năng lực thực hiện và khả năng kết nối dữ liệu giữa các bên.

Kết nối BIM, IoT, AI và Digital Twin trong hệ sinh thái xây dựng số

Nếu BIM giúp hình thành và tổ chức dữ liệu của công trình, các công nghệ khác có thể bổ sung những nguồn thông tin cần thiết từ thực tế, hỗ trợ quá trình cập nhật và khai thác dữ liệu. Đây là hướng tiếp cận đặt BIM trong mối quan hệ với một hệ thống công nghệ rộng hơn thay vì xem BIM như một giải pháp độc lập. 

Trong hệ sinh thái này, Internet vạn vật (IoT) có thể cung cấp dữ liệu từ thiết bị và môi trường công trình. Drone và công nghệ quét laser hỗ trợ thu thập, cập nhật thông tin hiện trạng. Trí tuệ nhân tạo (AI) có thể hỗ trợ xử lý, phân tích dữ liệu theo những tiêu chí được thiết lập. Khi dữ liệu từ mô hình và dữ liệu thực tế được kết nối, Digital Twin – bản sao số của công trình – có thể trở thành một bước phát triển tiếp theo.

Mỗi công nghệ đảm nhiệm một vai trò nhất định trong quá trình tạo lập, thu thập và xử lý thông tin. BIM tạo ra mô hình và dữ liệu công trình, CDE hỗ trợ quản lý, chia sẻ và kiểm soát dữ liệu,  IoT, drone và máy quét laser bổ sung thông tin từ thực tế, AI hỗ trợ phân tích lượng dữ liệu được tạo ra. Việc kết nối các nguồn dữ liệu này mở ra khả năng hình thành hệ thống thông tin phục vụ quản lý công trình toàn diện hơn. Tuy nhiên, sự hiện diện của nhiều công nghệ không đồng nghĩa với việc một hệ sinh thái số có thể tự động hình thành. 

Các hệ thống chỉ có thể phối hợp hiệu quả khi dữ liệu đáp ứng yêu cầu về cấu trúc, tiêu chuẩn và khả năng liên thông. Bên cạnh đó, hạ tầng số, quy trình quản lý và năng lực của đội ngũ vận hành cũng là những yếu tố cần được tính đến. Nếu dữ liệu BIM được xây dựng theo những cách thức khác nhau, thiếu khả năng trao đổi giữa các hệ thống, việc kết nối và khai thác thông tin ở phạm vi rộng sẽ gặp trở ngại. Vì vậy, bài toán của chuyển đổi số ngành xây dựng không chỉ nằm ở đầu tư công nghệ mà còn ở việc hình thành phương thức quản lý dữ liệu có tính thống nhất, đáp ứng nhu cầu phối hợp giữa các chủ thể.

Việc phát triển hệ sinh thái xây dựng số cần được nhìn nhận như một quá trình đồng bộ. Công nghệ là một thành tố nhưng phải đi cùng tiêu chuẩn dữ liệu, quy trình phối hợp và cơ chế quản lý phù hợp. Đây cũng là điều kiện để thông tin được hình thành trong một dự án có thể tiếp tục phục vụ các hoạt động quản lý, vận hành và bảo trì về sau.

Nâng cao năng lực doanh nghiệp, hướng tới hệ sinh thái xây dựng số 

Trong quá trình chuyển đổi số ngành xây dựng, doanh nghiệp là một trong những chủ thể trực tiếp đưa công nghệ vào thực tiễn dự án. Thực tế tại Việt Nam, một số doanh nghiệp đã chủ động ứng dụng BIM từ sớm, từng bước mở rộng phạm vi sử dụng từ hỗ trợ thiết kế, phối hợp kỹ thuật sang phục vụ quản lý dự án và dữ liệu.

Công ty Cổ phần Xây dựng CENTRAL bắt đầu triển khai BIM từ năm 2017. Từ công cụ hỗ trợ thiết kế và phối hợp kỹ thuật, việc ứng dụng BIM tại doanh nghiệp từng bước được mở rộng theo hướng phục vụ quản lý dự án, quản lý dữ liệu và phát triển đội ngũ. Sự góp mặt của doanh nghiệp xây dựng Việt tại dự án Tháp đôi Taipei Twin Towers ở Đài Loan, Trung Quốc là một minh chứng sống động. Đây là công trình với hai tòa tháp cao 55 và 73 tầng, vươn cao tới 369 mét, cùng quy mô mặt sàn lên đến gần 600.000 mét vuông. Việc những người thợ, người kỹ sư Việt tự tin bước vào một dự án đòi hỏi khắt khe về công nghệ và quy trình hiệp đồng đã phần nào mở ra cánh cửa tiến ra biển lớn và khả năng làm chủ các chuẩn mực toàn cầu. 

Nhìn từ quá trình triển khai BIM tại Việt Nam, có thể thấy, xây dựng hệ sinh thái số không chỉ là câu chuyện ứng dụng công nghệ mà còn là quá trình kết nối đồng bộ giữa thể chế, quy trình quản lý, hạ tầng dữ liệu, doanh nghiệp và nguồn nhân lực. Trong đó, BIM là một nền tảng quan trọng để tổ chức và khai thác dữ liệu xuyên suốt vòng đời công trình. Từ hoàn thiện thể chế đến kết nối dữ liệu, từ ứng dụng công nghệ đến nâng cao năng lực doanh nghiệp, đó chính là những bước đi cần thiết để chuyển từ các dự án ứng dụng BIM riêng lẻ sang hệ sinh thái xây dựng số, góp phần đổi mới phương thức quản lý và nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành xây dựng Việt Nam.

Quý khán giả xem truyền hình trực tuyến của kênh VTV8 tại: https://vtvgo.vn/channel/vtv8-1,36.html