Nếu mở ngăn kéo trong bất kỳ gia đình nào, người ta vẫn dễ dàng bắt gặp vài cặp pin AA, AAA hoặc pin cúc áo dự phòng. Chúng nằm trong điều khiển TV, đồng hồ treo tường, cân điện tử, chuột không dây, nhiệt kế, đồ chơi trẻ em, đèn pin hay khóa cửa điện tử. Đây đều là những thiết bị quen thuộc nhưng ít được chú ý tới một thực tế: chúng vẫn phụ thuộc rất nhiều vào loại pin không thể sạc lại.
Dù thế giới đang chuyển mạnh sang pin lithium-ion và các công nghệ sạc thông minh, pin “dùng một lần” – hay còn gọi là pin sơ cấp – vẫn chiếm tỷ trọng lớn trong ngành năng lượng tiêu dùng. Nhiều báo cáo thị trường cho thấy pin alkaline (loại pin kiềm dùng một lần phổ biến nhất hiện nay) vẫn là phân khúc hàng tỷ USD và tiếp tục tăng trưởng nhờ nhu cầu ổn định từ thiết bị gia dụng, thiết bị y tế, cảm biến và đồ điện tử công suất thấp.
Lý do đầu tiên và rõ ràng nhất chính là chi phí.
Một vỉ pin AA dùng một lần thường có giá rẻ hơn đáng kể so với pin sạc cùng kích cỡ. Với những thiết bị chỉ tiêu thụ điện năng rất ít như remote TV, đồng hồ, chuột hoặc cân điện tử, một cặp pin alkaline có thể dùng được từ vài tháng tới vài năm. Trong trường hợp đó, người dùng gần như không cảm thấy cần thiết phải bỏ thêm tiền mua pin sạc, bộ sạc và nhớ mang đi nạp định kỳ.
Nói cách khác, với nhiều người, pin dùng một lần là lựa chọn “mua rồi quên luôn”. Chỉ khi thiết bị báo hết pin, họ mới thay cặp khác trong vài giây.
Đây là tâm lý tiêu dùng cực kỳ mạnh: sự tiện lợi thường chiến thắng tính bền vững.
Pin sạc nghe có vẻ hiện đại hơn, nhưng lại phát sinh thêm một chuỗi thao tác: sạc trước khi dùng, nhớ cắm điện, chờ đủ dung lượng, và đôi khi phải mang theo bộ sạc riêng.
Trong khi đó, pin dùng một lần gần như là nguồn điện tức thì. Chỉ cần bóc ra khỏi vỏ là sử dụng được ngay.
Đặc điểm này khiến chúng trở thành lựa chọn lý tưởng trong: các bộ dụng cụ khẩn cấp, đèn pin dự phòng khi mất điện, micro không dây, thiết bị y tế cầm tay, đồ chơi du lịch, cảm biến an ninh.
Nhiều người dùng trên các diễn đàn công nghệ cũng thừa nhận rằng họ vẫn luôn giữ pin alkaline trong nhà chỉ vì “khi cần là có ngay”, đặc biệt trong tình huống mất điện hoặc đi cắm trại dài ngày.
Đây là ưu điểm mà pin sạc khó vượt qua.
Một viên pin alkaline chất lượng tốt có thể nằm trong bao bì từ 5 đến 10 năm mà vẫn giữ phần lớn điện năng. Nghĩa là người dùng có thể mua một vỉ pin, cất trong ngăn kéo nhiều năm rồi lấy ra dùng khi cần.
Trong khi đó, pin sạc dù không dùng vẫn tự hao hụt điện, lâu ngày còn bị chai pin.
Chính vì vậy, ở các thiết bị “để đó nhưng phải luôn sẵn sàng hoạt động” như: báo cháy, đèn khẩn cấp, thiết bị đo, khóa cửa, remote phụ, pin dùng một lần vẫn an toàn và đáng tin hơn nhiều.
Một sự thật ít người để ý là không phải pin sạc nào cũng thay thế hoàn hảo được pin dùng một lần.
Pin AA/AAA sạc NiMH phổ biến hiện nay thường chỉ có điện áp danh định khoảng 1,2V, trong khi pin alkaline dùng một lần là 1,5V. Chênh lệch nghe có vẻ nhỏ, nhưng với một số thiết bị điện tử cũ hoặc thiết bị nhạy điện áp, điều này có thể khiến: động cơ quay yếu hơn, đèn mờ hơn, thiết bị báo pin ảo, thời gian hoạt động không ổn định.
Đó là lý do không ít sản phẩm vẫn khuyến nghị dùng pin alkaline tiêu chuẩn thay vì pin sạc, nhất là các thiết bị âm thanh, đồ chơi, khóa điện tử hoặc cảm biến.
Nhiều người nghĩ pin dùng một lần là công nghệ cũ kỹ không thay đổi suốt hàng chục năm, nhưng thực tế không phải vậy.
Các hãng pin lớn vẫn liên tục nâng cấp: khả năng chống rò rỉ, mật độ năng lượng, tuổi thọ lưu kho, vật liệu thân thiện môi trường hơn, thiết kế an toàn hơn.
Thậm chí nhu cầu vẫn tăng ở nhiều thị trường mới nổi, nơi điện lưới chưa ổn định hoặc việc sạc pin nhiều lần không phải lúc nào cũng thuận tiện. Một số nhà sản xuất còn mở rộng công suất pin alkaline vì đây vẫn là mảng kinh doanh tăng trưởng đều.
Điểm yếu lớn nhất của pin dùng một lần là lượng rác thải khổng lồ.
Hàng chục tỷ viên pin bị thải bỏ mỗi năm đồng nghĩa với: kim loại nặng, lớp vỏ nhựa và thép, hóa chất điện giải, được đưa ra môi trường nếu không tái chế đúng cách.
Tuy nhiên, nghịch lý nằm ở chỗ: người tiêu dùng hiểu điều này nhưng vẫn tiếp tục mua, bởi sự thuận tiện trước mắt thường dễ thấy hơn tác động môi trường dài hạn.
Chỉ khi pin sạc trở nên rẻ hơn đáng kể, phổ biến hơn và tương thích hoàn toàn với mọi thiết bị, pin dùng một lần mới thực sự bị đẩy lùi.
Pin dùng một lần không tồn tại vì chúng là công nghệ tốt nhất.
Chúng tồn tại vì chúng “đủ tốt” cho hàng triệu tình huống nhỏ nhặt trong đời sống: rẻ, tiện, dễ mua, để lâu không hỏng, thay phát dùng luôn.
Trong công nghệ tiêu dùng, không phải thứ hiện đại hơn lúc nào cũng chiến thắng. Đôi khi, thứ sống dai nhất lại là thứ phù hợp nhất với thói quen con người.
Và pin “dùng một lần” chính là ví dụ điển hình: một công nghệ cũ nhưng vẫn chưa có đối thủ nào thật sự khiến nó biến mất.
Bình luận
0