Sức sống mới của sợi tơ tằm: Từ món đồ thô mộc đến khát vọng trăm năm

Khi sợi tơ thô mộc bước vào đời sống hiện đại

Đến với Lâm Đồng – vùng trồng dâu nuôi tằm lớn nhất cả nước, nhiều du khách không khỏi tò mò khi chứng kiến những chiếc nón lá, túi xách thời trang hay các món đồ trang trí nội thất mang vẻ đẹp thô mộc nhưng không kém phần tinh tế. Điều bất ngờ là tất cả đều được làm từ tơ tằm Bảo Lộc, nhưng không phải từ những sợi tơ nõn nuột nà, mà từ những phần nguyên liệu vốn từng bị xem là phụ phẩm.

Lâu nay, ngành dệt may thường chỉ chuộng tơ nõn để dệt lụa cao cấp. Trong khi đó, những phần như gốc rũ, áo nhộng hay kén không đạt chuẩn (chiếm khoảng 5-7% sản lượng) thường chỉ được sơ chế thô rồi xuất bán rẻ. Vì vậy, trăn trở trước sự lãng phí này, ông Huỳnh Tấn Phước (Phường B'Lao, tỉnh Lâm Đồng) đã tìm cách se sợi từ các phụ phẩm để kết hợp với các làng nghề làm ra chăn, ga, gối, nón lá và đồ trang trí.

Lối đi này không chỉ tận dụng triệt để tài nguyên thiên nhiên mà còn mở ra một tư duy mới cho việc phát triển các dòng sản phẩm thủ công hiện đại. Điển hình như xu hướng đưa sợi tơ tằm thô mộc vào bộ môn nghệ thuật đan móc vốn là nét đặc trưng của vùng xứ lạnh Lâm Đồng. Nhờ vậy, sự kết hợp đầy sáng tạo giữa kỹ thuật đan móc đương đại và chất liệu truyền thống đã mang lại một diện mạo mới mẻ, thời thượng, giúp tơ tằm thoát khỏi những khuôn mẫu cũ để chạm gần hơn đến thị hiếu của người tiêu dùng trẻ tuổi.

"Cuộc gặp gỡ" giữa tơ lụa Bảo Lộc và thổ cẩm Tây Nguyên

Hành trình tự làm mới mình của sợi tơ không dừng lại ở những món đồ trang trí. Một cuộc giao thoa văn hóa đầy thú vị đã mở ra khi sợi tơ tằm Lâm Đồng hòa mình vào khung dệt thổ cẩm của đồng bào M'Nông tại Đắk Lắk. 

Nhận thấy thổ cẩm truyền thống cần có sự cải tiến để đứng vững trên thị trường, hơn 3 năm trước, chị H'Kim Hoa Bya đã táo bạo đưa tơ tằm vào khung dệt. Vì sợi tơ mảnh và dễ đứt, chị phải mày mò se 3 sợi lại làm một để đảm bảo độ bền trong quá trình thao tác. Kết quả thu về là những tấm thổ cẩm tơ tằm đầu tiên ra đời: vẫn giữ nguyên vẹn sắc màu, hoa văn và linh hồn xứ sở, nhưng chất vải đã mềm hơn, mát hơn và sang trọng hơn rõ rệt. 

Sự kết hợp ấy không làm mất đi bản sắc của mỗi nghề; ngược lại, còn mở thêm một cách để di sản được tiếp nối – khi chất liệu truyền thống của vùng này nâng đỡ cho ký ức văn hóa của vùng kia, cùng bước vào đời sống đương đại.

Giữ nhịp thoi đưa trên những cỗ máy trăm năm

Nếu ở Đắk Lắk là câu chuyện đổi mới chất liệu để tiếp cận thị trường, thì tại xã Nam Ban Lâm Hà (Lâm Đồng), gia đình ông Phạm Văn Cường lại chọn một lối đi hoàn toàn khác: Giữ gần như nguyên vẹn nhịp nghề của quá khứ thông qua những chiếc máy dệt cổ có tuổi đời gần một thế kỷ.

Hơn 30 năm gắn bó với nghề tằm tang, ông Cường đã dành nhiều công sức đi khắp các làng nghề toàn quốc để tìm kiếm, gom nhặt từng phụ tùng và kỳ công phục chế thành công 7 chiếc máy dệt từ những năm 1930. Khi tiếng cần gạt khởi động, tiếng thoi đưa lách cách đều đặn vang lên, một không gian ký ức như được tái hiện trọn vẹn ngay giữa lòng cao nguyên.

Xưởng dệt của ông không chỉ sản xuất ra những thước lụa mang hoa văn độc đáo mà còn trở thành điểm đến du lịch trải nghiệm hấp dẫn. Nhiều du khách quốc tế khi đến đây đã không khỏi bất ngờ khi tận mắt chứng kiến quy trình rút sợi ươm tơ hoàn toàn thủ công.

Từ chiếc nón lá, chiếc túi xách mộc mạc, đến những tấm thổ cẩm rực rỡ sắc màu Tây Nguyên và cuối cùng là những thước lụa bước ra từ tiếng thoi đưa của chiếc máy dệt trăm năm... Sợi tơ tằm đã và đang trải qua một hành trình dài để tự làm mới mình.

Dù ở diện mạo hay không gian sống nào, điều cốt lõi còn lại vẫn là khát vọng gìn giữ giá trị văn hóa truyền thống của những người làm nghề. Cách làm này sẽ giúp các làng nghề truyền thống không chỉ sống trong ký ức, mà tiếp tục tự hào hiện diện, mạch lạc và mạnh mẽ trong nhịp sống đương đại.

Mời quý khán giả xem thêm các chương trình hấp dẫn khác của kênh VTV8 tại: https://vtvgo.vn/video/catalog/list/ffc98a39-06ff-424b-a85f-388837a68f87/chuyen-trang-van-hoa--du-lich--lich-su--di-san-19,ffc98a39-06ff-424b-a85f-388837a68f87.html