Đũa buông Suối Kiết, Lâm Đồng và hành trình gìn giữ nghề xưa

Đũa buông – sản phẩm đặc biệt từ loài cây quen thuộc

Từ bao đời nay, cây buông đã gắn bó với đời sống người dân vùng đất nắng gió Nam Trung Bộ. Lá buông được dùng để lợp nhà, làm đồ gia dụng, phục vụ sinh hoạt hằng ngày. Riêng tại xã Suối Kiết, cây buông còn hiện diện trong những đôi đũa buông – vật dụng quen thuộc trên mâm cơm của nhiều gia đình Việt.

Theo ông Thái, trước đây đồng bào địa phương còn sử dụng vật liệu này để làm tên săn thú bởi đặc tính vừa chắc vừa dẻo. Chính những đặc tính ấy đã tạo nên giá trị khác biệt cho đũa buông ngày nay.

Quy trình làm đũa buông công phu qua nhiều công đoạn

Để hoàn thiện một đôi đũa buông, người thợ phải trải qua từ 7–8 công đoạn thủ công. Từ nguyên liệu thô thu hái từ rừng, người dân tiến hành cắt đúng quy cách, chẻ, bào, vót tay, nhám nhiều lần rồi mới đánh bóng hoàn thiện.

Mỗi công đoạn đều đòi hỏi sự tỉ mỉ và kinh nghiệm. Chỉ cần sai lệch ở một khâu nhỏ, sản phẩm sẽ không đạt yêu cầu về độ thẳng, độ nhẵn và độ bền.

Nhờ được làm từ phần xương lá buông già, đũa buông có nhiều ưu điểm như dẻo, chắc, ít thấm nước, hạn chế nấm mốc, không cong vênh trong quá trình sử dụng. Theo những người làm nghề lâu năm, đũa buông còn có khả năng chống mối mọt rất tốt và có độ bền vượt trội so với nhiều loại đũa thông thường.

Ông Nguyễn Quang Thái cho biết thêm, sản phẩm đũa buông đã được tiêu thụ ở nhiều thị trường trong và ngoài nước trong hơn 20 năm qua. Người tiêu dùng đánh giá cao bởi khả năng sử dụng lâu dài mà không bị xơ vữa hay biến dạng.

Nghề làm đũa buông gắn với đời sống đồng bào Raglai

Không chỉ mang giá trị kinh tế, nghề làm đũa buông còn là một phần ký ức và văn hóa của đồng bào Raglai tại Suối Kiết.

Chị Mang Thị Thuyền, người dân thôn 2, xã Suối Kiết cho biết, từ khi sinh ra chị đã thấy cha mẹ làm nghề. Cả làng gần như ai cũng biết làm đũa buông và nghề được truyền từ đời này sang đời khác.

Dù thu nhập không cao, nghề vẫn giúp nhiều gia đình có thêm nguồn thu nhập ổn định để trang trải cuộc sống, nuôi con ăn học. Quan trọng hơn, đây còn là cách để người dân lưu giữ bản sắc văn hóa truyền thống của dân tộc mình.

Đũa buông Suối Kiết đối mặt nhiều thách thức

Hiện nay, toàn xã Suối Kiết, tỉnh Lâm Đồng còn khoảng 50 hộ dân tham gia sản xuất đũa buông, được tổ chức thành 4 tổ sản xuất. Nghề làm đũa buông vẫn tạo việc làm và thu nhập cho nhiều hộ gia đình địa phương.

Những năm gần đây, địa phương đã hỗ trợ máy móc, thiết bị để giảm sức lao động, nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Đồng thời, Hợp tác xã đũa Thái Nguyên cũng được thành lập nhằm tập hợp các hộ sản xuất nhỏ lẻ, xây dựng quy trình sản xuất đồng bộ và phát triển thị trường tiêu thụ.

Theo ông Nguyễn Hữu Phước, Phó Chủ tịch UBND xã Suối Kiết, tỉnh Lâm Đồng, khó khăn lớn nhất hiện nay là nguồn nguyên liệu ngày càng khan hiếm. Trước đây, nguyên liệu được lấy từ Ninh Thuận và Khánh Hòa nhưng hiện nay gần như không còn, buộc người dân phải nhập từ Campuchia.

Bên cạnh đó, lực lượng lao động trẻ cũng đang có xu hướng chuyển sang các ngành nghề khác như khai thác mủ cao su hoặc làm việc tại các khu công nghiệp. Điều này khiến nguy cơ mai một làng nghề ngày càng hiện hữu.

Trước thực trạng đó, địa phương đang nghiên cứu định hướng phát triển thêm các sản phẩm từ tre, gỗ và một số nguyên liệu khác nhằm tận dụng hệ thống máy móc hiện có, đồng thời duy trì sinh kế cho người dân.

Giữ nghề đũa buông cũng là giữ bản sắc cộng đồng

Dẫu còn nhiều khó khăn, từ nguồn nguyên liệu đến lực lượng lao động kế cận, nhưng với người dân Suối Kiết, còn cây buông là còn nghề.

Việc gìn giữ nghề làm đũa buông không chỉ mang ý nghĩa tạo sinh kế cho hàng chục hộ gia đình mà còn góp phần lưu giữ một phần bản sắc, nếp sống và ký ức văn hóa của đồng bào Raglai qua nhiều thế hệ.

Quý khán giả xem truyền hình trực tuyến của kênh VTV8 tại: https://vtvgo.vn/channel/vtv8-1,36.html