Tại nhiều bãi đỗ xe ngầm ở Trung Quốc, robot sạc nhỏ gọn treo trên ray gắn trần đang dần trở thành hình ảnh quen thuộc. Các robot này có thể trượt dọc theo đường ray, dừng phía trên xe điện rồi tự động hạ đầu sạc xuống để kết nối.

Người dùng chỉ cần quét mã QR hoặc thao tác qua mini-program trên WeChat để gửi yêu cầu sạc, thay vì phải tìm khu vực có trạm sạc cố định hay chờ đợi khi các cổng sạc đã kín.

Hệ thống hoạt động theo nguyên lý khá đơn giản. Robot sạc được treo trên đường ray cố định gắn trên trần bãi đỗ. Đường ray này vừa đóng vai trò làm tuyến di chuyển cho robot, vừa tích hợp nguồn điện cung cấp cho quá trình sạc.

Khi nhận yêu cầu, robot sẽ di chuyển đến vị trí xe cần sạc. Nhờ cảm biến và camera, thiết bị có thể xác định chính xác cổng sạc của xe rồi tự động hạ đầu nối xuống để bắt đầu quá trình sạc.

Ưu điểm lớn của mô hình này nằm ở chi phí hạ tầng. Thay vì lắp đặt trạm sạc cố định cho từng vị trí đỗ xe – điều vốn tốn kém và phức tạp, đặc biệt với các bãi đỗ ngầm đã xây dựng từ lâu – hệ thống ray trên trần có thể phục vụ cho cả một dãy chỗ đỗ chỉ từ một điểm cấp điện.

Nhờ đó, gần như mọi vị trí đỗ xe đều có thể trở thành điểm sạc. Tuy nhiên, công suất sạc của hệ thống này thường không cao như các trạm sạc DC siêu nhanh. Đây chủ yếu là giải pháp sạc AC cấp độ 2, phù hợp với các trường hợp xe đỗ lâu tại văn phòng, trung tâm thương mại hoặc qua đêm ở chung cư.

Mô hình “trạm sạc tự chạy” đang thu hút sự tham gia của nhiều doanh nghiệp tại Trung Quốc. Hãng Li Auto cùng đối tác CGXi đã phát triển hệ thống cánh tay robot sạc không người lái di chuyển trên ray.

Theo CEO Li Xiang, hệ thống này đã được đưa vào thử nghiệm thực tế từ giữa năm 2025. Robot được trang bị hệ thống thị giác máy tính để nhận diện vị trí cũng như góc đặt cổng sạc trên nhiều mẫu xe khác nhau.

Công ty Wawa Charging cũng giới thiệu robot HAVA với cánh tay linh hoạt có 18 bậc tự do, di chuyển trên ray hình chữ H. Theo doanh nghiệp này, một robot có thể phục vụ từ 8 vị trí đỗ xe trở lên.

Ở lĩnh vực robot sạc di động mặt đất, CharGo – công ty con của tập đoàn pin CATL – cũng đang mở rộng hoạt động. Lãnh đạo CharGo dự báo đến năm 2030, khoảng 20% xe năng lượng mới tại Trung Quốc sẽ được sạc bằng robot. Riêng tại Bắc Kinh, kế hoạch triển khai khoảng 1.000 robot sạc di động tại 150 bãi đỗ xe đã được đưa ra.

Theo dữ liệu công bố giữa năm 2025, Trung Quốc có khoảng 14,4 triệu điểm sạc phục vụ cho 31,4 triệu xe điện. Dù đây là thị trường hạ tầng sạc lớn nhất thế giới, tỷ lệ trung bình vẫn ở mức khoảng một bộ sạc cho 2,2 xe, gây áp lực lớn, đặc biệt tại các bãi đỗ ngầm – nơi chi phí lắp đặt trạm sạc cố định có thể lên tới hàng trăm nghìn USD cho mỗi dự án.

Robot sạc gắn trần được xem là một giải pháp thực tế cho bài toán này. Hệ thống không chiếm diện tích sàn, không làm cản trở giao thông trong bãi đỗ và giúp giảm đáng kể chi phí nâng cấp hạ tầng điện.

Trong khi đó, tại Mỹ, công ty Westfalia Technologies đã giới thiệu hệ thống WEPLUG – bộ sạc DC công suất 50kW dạng cổng trục gắn trần, phục vụ các bãi đỗ tự động và depot đội xe. Start-up Gravity cũng triển khai bộ sạc 500kW gắn trần trong nhà để xe, dù đây vẫn là thiết bị cố định chứ không phải robot di động.

So với tốc độ triển khai tại Trung Quốc, quy mô ứng dụng ở phương Tây hiện vẫn khá hạn chế.

Mô hình “bộ sạc tìm đến xe” được kỳ vọng sẽ giải quyết một bất tiện quen thuộc của người dùng xe điện: phải chạy vòng quanh bãi đỗ để tìm cổng sạc còn trống, hoặc gặp tình trạng chỗ sạc bị xe xăng chiếm.

Khi mọi vị trí đỗ xe đều có thể sạc, trải nghiệm người dùng được cải thiện rõ rệt mà không cần xây dựng dày đặc các trạm sạc cố định. Với tốc độ triển khai hiện nay, Trung Quốc đang dần định hình một hướng tiếp cận mới cho hạ tầng sạc trong kỷ nguyên xe điện.