Quyết định 43/2025/QĐ-TTg quy định lộ trình kiểm soát khí thải ô tô từ ngày 1.3.2026 đang làm dấy lên nhiều lo ngại, đặc biệt với chủ sở hữu xe sản xuất trước năm 1999. Tại Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh, nơi tiêu chuẩn áp dụng sớm và nghiêm ngặt hơn, cộng đồng đam mê xe cổ đứng trước thách thức lớn trong việc bảo tồn giá trị nguyên bản của phương tiện.

Theo lộ trình chung, từ 1.3.2026, ô tô sản xuất trước năm 1999 phải đạt mức khí thải 1 mới được lưu thông trên toàn quốc. Tuy nhiên, tại Hà Nội và TP.HCM, начиная từ 1.1.2029, mức tối thiểu sẽ được nâng lên mức 2. Điều này đồng nghĩa nhiều xe đời cũ, vốn thiết kế theo tiêu chuẩn khí thải thấp của thế kỷ trước, sẽ không thể tiếp tục lưu hành tại hai đô thị lớn nếu không được nâng cấp hệ thống phát thải.

Vấn đề nằm ở chỗ các mẫu xe “vang bóng một thời” khó đáp ứng các chỉ số kỹ thuật hiện đại. Phần lớn xe đời cũ sử dụng bộ chế hòa khí, không có hệ thống phun xăng điện tử hay bộ xúc tác xử lý khí thải. Việc nâng cấp để đạt chuẩn cao hơn đòi hỏi can thiệp sâu vào hệ động lực, vừa tốn kém chi phí, vừa làm mất tính nguyên bản – yếu tố được người sưu tầm coi trọng.

Theo quy chuẩn QCVN 85:2025/BNNMT, khoảng cách kỹ thuật giữa mức 1 và mức 2 là đáng kể. Với động cơ xăng, nồng độ CO cho phép giảm từ 4,5% xuống 3,5%; Hydrocarbon (HC) từ 1.200 ppm xuống 800 ppm. Với xe diesel, độ khói siết từ 72% HSU xuống 60% HSU.

Các kỹ thuật viên cho rằng việc nâng từ mức 1 lên mức 2 đối với động cơ đã 30 năm tuổi là bài toán khó. Với xe xăng, việc chỉnh bộ chế hòa khí hay hệ thống đánh lửa chỉ cải thiện phần nào. Muốn đạt chuẩn ổn định, thường phải lắp thêm bộ chuyển đổi xúc tác và cải tạo hệ thống nạp – vốn không tương thích hoàn toàn với thiết kế cũ. Với xe diesel, linh kiện lão hóa khiến bơm cao áp và kim phun hoạt động kém hiệu quả; để giảm 12% độ khói có thể phải phục hồi toàn bộ hệ thống nhiên liệu với chi phí lớn, thậm chí bằng nửa giá trị xe.

Theo lộ trình, chủ xe sản xuất trước 1999 sẽ có gần 3 năm, từ 1.3.2026 đến 1.1.2029, để tiếp tục hoạt động tại Hà Nội và TP.HCM nếu đạt mức 1. Từ năm 2029, quá trình “thanh lọc” chính thức bắt đầu khi phương tiện không đạt mức 2 sẽ không được đăng kiểm.

Đáng chú ý, nhóm xe này có chu kỳ đăng kiểm 6 tháng. Sau mốc 1.1.2029, nguyên tắc kế thừa giấy chứng nhận cũ chỉ cho phép lưu thông trong thời gian ngắn. Khi hết chu kỳ cuối cùng, xe bắt buộc phải đạt mức 2 mới được tiếp tục hoạt động tại hai thành phố lớn.

Trước thực tế này, chủ xe đời cũ chỉ có hai lựa chọn: cải tạo, nâng cấp hệ thống phát thải để đạt chuẩn mới hoặc chuyển phương tiện sang hoạt động tại các địa phương khác, nơi vẫn chấp nhận mức 1 đối với ô tô sản xuất trước năm 1999.