Quảng Ngãi: Nhiều di tích cấp quốc gia xuống cấp, hư hỏng nghiêm trọng

Khối di tích văn hóa đứng trước “bức tường” thời gian và thiên tai

Quảng Ngãi hiện đang nắm giữ một kho tàng di sản phong phú với 434 di tích đã được xếp hạng hoặc đưa vào danh mục kiểm kê. Tuy nhiên, đằng sau những giá trị lịch sử và kiến trúc lâu đời ấy là một thực trạng đáng lo ngại khi nhiều di tích cấp quốc gia đang xuống cấp nghiêm trọng, thậm chí có nơi đứng trước nguy cơ sụp đổ. Trong khi đó, nguồn lực tu bổ vẫn chưa thể đáp ứng đầy đủ yêu cầu bảo tồn, khiến không ít di sản ngày càng bị bào mòn bởi thời gian và sự khắc nghiệt của thiên tai.

Lấy ví dụ tại đình làng An Định, tọa lạc ở xã Phước Giang, tỉnh Quảng Ngãi. Công trình này được khởi công xây dựng từ năm 1820 và chính thức được vinh danh là di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia vào năm 2018. Trải qua dòng chảy của thời gian, đến nay, nhiều cột kèo, cấu kiện gỗ tại đây đã mục nát, mối mọt ăn sâu và hư hỏng nặng nề. Một số dầm ngang bị tổn hại, mái ngói bong tróc khiến nước dột mỗi khi mùa mưa đến, đồng thời tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn trong cấu trúc xây dựng.

Chia sẻ về nỗi trăn trở này, ông Nguyễn Công (thôn An Định, xã Phước Giang) cho biết: “Mỗi khi mùa mưa bão đến, nước dột và đổ nát rất nhiều. Nhân dân ở đây rất mong cấp trên quan tâm tu sửa.” Thực tế phản ánh từ đời sống người dân cho thấy sự xuống cấp không chỉ dừng lại ở mặt vật chất mà còn gây ra những trăn trở lớn về tâm tư tình cảm của cộng đồng gắn bó với di tích.

Khi phần lớn di tích lâm vào cảnh xuống cấp

Số liệu thống kê từ địa phương cho thấy, trên toàn tỉnh Quảng Ngãi hiện có 236 di tích đã được xếp hạng. Đáng chú ý, chỉ có khoảng 35 di tích vẫn duy trì được trong tình trạng tốt. Con số này chiếm một tỷ lệ khiêm tốn so với tổng số lượng di sản hiện hữu.

Ngược lại, có tới 187 di tích đang phải đối mặt với tình trạng xuống cấp và hư hỏng ở các mức độ khác nhau. Đây là một con số đáng báo động đặt ra thách thức lớn cho công tác quản lý văn hóa. Nếu không có các giải pháp tu bổ, tôn tạo kịp thời và quyết liệt, những giá trị lịch sử và văn hóa truyền thống vô giá này hoàn toàn có thể bị đe dọa trực tiếp bởi nguy cơ đổ sập.

Nhận thức rõ tầm quan trọng của vấn đề, trong giai đoạn từ năm 2021 đến năm 2025, tỉnh Quảng Ngãi đã chủ động triển khai 21 dự án trùng tu, tôn tạo và phục hồi di tích với tổng số kinh phí đầu tư lên đến hơn 260 tỷ đồng. Mặc dù vậy, trước thực trạng hư hỏng quá lớn và lan rộng của hệ thống di tích trên toàn tỉnh, nguồn kinh phí này vẫn chưa thể đáp ứng đầy đủ nhu cầu sửa chữa và khắc phục thực tế tại cơ sở.

Chủ động tháo gỡ và định hướng phát triển bền vững

Trước những thách thức đặt ra cho công tác bảo tồn di sản, ngành văn hóa địa phương đã chủ động triển khai nhiều bước đi chiến lược nhằm tìm kiếm giải pháp tối ưu. Ông Phan Văn Hoàng, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Quảng Ngãi, cho biết đơn vị đã chủ động tham mưu cho Tỉnh ủy và Ủy ban nhân dân tỉnh ban hành các đề án, kế hoạch cụ thể. Các văn bản này tập trung vào công tác bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa, đồng thời đẩy mạnh tuyên truyền về các giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc.

Theo ông Phan Văn Hoàng: “Chúng tôi cũng đã là chủ động tham mưu cho Ủy ban nhân dân tỉnh ban hành các đề án, kế hoạch trong cái công tác bảo tồn cũng như phát huy các giá trị văn hóa, tuyên truyền về các cái giá trị văn hóa truyền thống cũng như là bảo tồn. Từ đó đã tạo được cho được ý thức của người dân thấy được cái giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của dân tộc mình.” Những nỗ lực này đóng vai trò nền tảng trong việc nâng cao ý thức cộng đồng, khơi dậy niềm tự hào và trách nhiệm chung tay bảo vệ di sản của mỗi người dân.

Gắn kết bảo tồn di sản với phát triển kinh tế du lịch

Nhìn nhận một cách sâu sắc hơn, công tác bảo tồn di tích không chỉ đơn thuần là việc tu sửa, chắp vá những phần hư hỏng của vật chất. Vấn đề cốt lõi và quan trọng hơn cả chính là làm sao để các di tích thực sự “sống” trong đời sống đương đại, gắn liền nhịp đập phát triển của xã hội.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, việc kết nối các di tích thành các tuyến, điểm du lịch đồng bộ đóng vai trò quyết định. Khi xây dựng được các sản phẩm du lịch phù hợp, giá trị di sản sẽ được lan tỏa mạnh mẽ rộng rãi hơn đến du khách trong và ngoài nước. Đồng thời, hướng đi này còn tạo ra nguồn lực tài chính tại chỗ, thu hút nguồn vốn đầu tư quay trở lại phục vụ trực tiếp cho công tác bảo tồn, tôn tạo lâu dài.

Sự kết hợp hài hòa giữa bảo tồn di tích và phát triển du lịch văn hóa chính là chìa khóa then chốt giúp Quảng Ngãi vượt qua giai đoạn khó khăn hiện tại. Chỉ khi các di tích lịch sử nhận được sự quan tâm đúng mức từ cả hệ thống chính trị và cộng đồng xã hội, những giá trị văn hóa của cha ông để lại mới có thể trường tồn cùng thời gian, tiếp tục bồi đắp sức mạnh tinh thần cho thế hệ mai sau.

Quý khán giả xem truyền hình trực tuyến của kênh VTV8 tại:

https://vtvgo.vn/video/catalog/list/ffc98a39-06ff-424b-a85f…lich-su--di-san-19,ffc98a39-06ff-424b-a85f-388837a68f87.html