Quản lý di sản Hội An sau sáp nhập: Bài toán phối hợp đồng bộ

Những thách thức quản lý di sản Hội An sau cải cách hành chính

Quá trình chuyển đổi sang mô hình chính quyền địa phương hai cấp từ ngày 1/7/2025 đã tác động trực tiếp đến phương thức vận hành hệ thống quản lý Di sản văn hóa thế giới Đô thị cổ Hội An. Trên thực tế, bên cạnh yêu cầu duy trì công tác bảo tồn kỹ thuật, trùng tu di tích và kiểm soát không gian kiến trúc thường xuyên, việc phân định rõ ràng trách nhiệm chuyên môn cũng như quy chế phối hợp giữa đơn vị quản lý chuyên trách với chính quyền địa phương trở thành một đòi hỏi cấp thiết. Ngay sau những bước đầu còn bỡ ngỡ khi chuyển giao mô hình, Trung tâm Bảo tồn Di sản Văn hóa Thế giới Hội An đã chủ động rà soát, họp bàn và xây dựng lại quy chế bảo vệ đô thị cổ. Trọng tâm của quy chế này tập trung vào việc làm rõ ranh giới trách nhiệm, thẩm quyền xử lý và quy trình phối hợp liên ngành nhằm đảm bảo công tác bảo tồn không bị gián đoạn hay chồng chéo.

Thách thức lớn nhất trong công tác quản trị di sản Hội An hiện nay xuất phát từ sự phân chia địa bàn hành chính đối với không gian di sản và các điểm đến du lịch phụ trợ. Hiện nay, quần thể di sản cùng hệ thống các điểm tham quan liên quan đang nằm trên địa bàn quản lý của bốn đơn vị hành chính cấp cơ sở, bao gồm phường Hội An, phường Hội An Đông, phường Hội An Tây và xã Tân Hiệp. Sự phân tách về mặt địa giới hành chính giữa bốn đơn vị này tạo ra những điểm nghẽn nhất định trong việc liên kết quản lý tổng thể, điều phối không gian du lịch và kết nối các sản phẩm trải nghiệm. Thực tế vận hành tại phường Hội An cho thấy, dù công tác bảo tồn trên địa bàn về cơ bản giữ được sự ổn định, nhưng sự chia rẽ các điểm đến du lịch thuộc bốn địa phương khác nhau đôi lúc vẫn phát sinh bất cập trong khâu kết nối giao thông, quản lý trật tự đô thị và điều tiết luồng khách. Điều này đòi hỏi Ủy ban nhân dân thành phố Đà Nẵng cùng các sở, ngành liên quan phải sớm ban hành một cơ chế liên kết thống nhất để gỡ bỏ rào cản địa giới.

Quy chế bảo vệ và tầm nhìn chiến lược cho Đô thị cổ Hội An đến năm 2045

Để thích ứng với giai đoạn phát triển mới, công tác quản lý di sản tại Hội An không thể chỉ dừng lại ở các giải pháp tình thế mà cần một khung pháp lý vững chắc kết hợp với chiến lược dài hạn. Hiện nay, Kế hoạch quản lý di sản khu phố cổ Hội An giai đoạn 2020–2025, định hướng đến năm 2030 đã đi đến cuối chặng đường thực hiện. Yêu cầu đặt ra lúc này là phải nhanh chóng rà soát, đánh giá toàn diện để hoàn thiện cơ chế quản lý phù hợp với thực tiễn chính quyền hai cấp. Nhận thức rõ tầm quan trọng của vấn đề, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch thành phố Đà Nẵng đang tích cực tổng hợp ý kiến từ các sở, ngành, đơn vị chuyên môn và chính quyền các địa phương để khẩn trương hoàn thiện Quy chế bảo vệ Đô thị cổ Hội An, tạo hành lang pháp lý chuẩn hóa cho mọi hoạt động bảo tồn và phát triển.

Song song với việc ban hành quy chế phối hợp, việc hoạch định một đề án phát triển tổng thể có tầm nhìn xa là điều kiện tiên quyết để bảo tàng sống Hội An phát triển bền vững. Thành phố Đà Nẵng đang tiến hành xây dựng Đề án bảo tồn và phát huy giá trị Đô thị cổ Hội An đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Đề án này đóng vai trò là kim chỉ nam chiến lược, quy định rõ cơ chế, chính sách về phân cấp quản lý, thu hút nguồn lực đầu tư, huy động sự đóng góp của cộng đồng và phân bổ lợi ích từ du lịch. Việc xác định rõ trách nhiệm của từng cấp chính quyền địa phương, vai trò giám sát chuyên môn của Trung tâm Bảo tồn Di sản và cơ chế chủ động của người dân sẽ là nền tảng để Hội An vừa giữ gìn được tính nguyên gốc của di sản thế giới, vừa tối ưu hóa giá trị kinh tế du lịch trong không gian phát triển mới của thành phố.

Xây dựng cơ chế liên kết đồng bộ để bảo tồn trường tồn giá trị di sản Hội An

Việc sắp xếp đơn vị hành chính và vận hành mô hình chính quyền hai cấp là một bước đi tất yếu nhằm tinh gọn bộ máy và nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước trong thời kỳ mới. Tuy nhiên, đối với một di sản văn hóa thế giới mang tính nhạy cảm, sống động và đặc thù như Đô thị cổ Hội An, sự thay đổi về mặt cấu trúc tổ chức đòi hỏi phải được bù đắp bằng một cơ chế phối hợp liên ngành, liên địa phương thật sự nhịp nhàng, khoa học và chặt chẽ.

Khi Quy chế bảo vệ Đô thị cổ Hội An được ban hành hoàn chỉnh cùng Đề án bảo tồn tầm nhìn 2045 được triển khai đồng bộ, sự phân định rõ ràng về trách nhiệm giữa cơ quan chuyên môn và chính quyền bốn đơn vị hành chính sẽ loại bỏ hoàn toàn các điểm nghẽn chồng chéo. Sự thống nhất trong tư duy quản lý và sự phối hợp đồng bộ trong hành động chính là chìa khóa then chốt để Hội An tiếp tục trường tồn như một biểu tượng văn hóa độc đáo, vừa giữ trọn vẹn giá trị di tích cốt lõi, vừa đóng góp tích cực vào sự phát triển kinh tế - xã hội bền vững của thành phố Đà Nẵng trong tương lai. 

Mời quý khán giả xem thêm các chương trình hấp dẫn khác của kênh VTV8 tại: https://vtvgo.vn/video/catalog/list/ffc98a39-06ff-424b-a85f-388837a68f87/chuyen-trang-van-hoa--du-lich--lich-su--di-san-19,ffc98a39-06ff-424b-a85f-388837a68f87.html