Những dải màn hình OLED uốn lượn kéo dài từ cột A sang cột B không chỉ để trang trí, mà là giao diện tương tác giữa con người và một thực thể AI có khả năng thấu hiểu hành vi.

Khi dòng mã thay thế tiếng gầm động cơ

Trong suốt hơn một thế kỷ, linh hồn của một chiếc xe luôn nằm ở khối động cơ đốt trong với những pít-tông và trục khuỷu tinh vi. Tuy nhiên, bước sang năm 2026, sự ưu tiên của người tiêu dùng toàn cầu đã thay đổi. 

Một chiếc xe "tốt" giờ đây được đánh giá qua việc hệ điều hành của nó mượt mà đến đâu, khả năng kết nối 5G ổn định thế nào và các tính năng an toàn chủ động có được cập nhật thường xuyên hay không.

Cấu trúc của một chiếc ô tô hiện đại đã chuyển từ cơ khí tập trung sang cấu trúc điện tử tập trung (Centralized E/E Architecture). Thay vì hàng trăm bộ điều khiển (ECU) rời rạc cho từng chức năng nhỏ, những chiếc xe SDV thế hệ mới sử dụng một "bộ não" máy tính trung tâm mạnh mẽ. Điều này cho phép các kỹ sư phần mềm có thể can thiệp sâu vào mọi hoạt động của xe, từ việc điều chỉnh độ cứng của hệ thống treo, độ nhạy chân ga cho đến việc tối ưu hóa hiệu suất tiêu thụ năng lượng chỉ bằng những dòng lệnh từ xa.

Thay đổi tư duy kinh doanh và mô hình lợi nhuận

Sabine Scheunert, một chuyên gia chuyển đổi số kỳ cựu trong ngành ô tô quốc tế, nhận định rằng sự chuyển dịch này đang thay đổi hoàn toàn mô hình lợi nhuận của các hãng xe. Ngành công nghiệp ô tô đang học tập mô hình của ngành điện thoại thông minh và phần mềm dịch vụ. Thay vì chỉ thu tiền một lần khi bán xe, các nhà sản xuất giờ đây có thể duy trì dòng tiền ổn định thông qua các gói phí đăng ký (subscription).

Thực tế tại thị trường Việt Nam năm 2026, người dùng đã bắt đầu làm quen với việc trả phí hàng tháng để mở khóa các tính năng cao cấp. Đó có thể là gói hỗ trợ lái tự động trên cao tốc, tính năng sưởi ghế trong mùa đông, hoặc nâng cấp công suất động cơ tức thời thông qua cập nhật phần mềm qua mạng). Mô hình này không chỉ mang lại doanh thu bền vững cho hãng mà còn giúp chiếc xe "luôn mới" theo thời gian, xóa bỏ định kiến xe cũ sẽ lỗi thời về tính năng.

Tuy nhiên, cuộc cách mạng kỹ thuật số không phải không có những tranh cãi. Việc loại bỏ hoàn toàn các nút bấm vật lý để nhường chỗ cho màn hình cảm ứng khổng lồ đã tạo nên hai luồng dư luận trái chiều. 

Một mặt, nó tạo ra vẻ đẹp tối giản và công nghệ cho nội thất. Mặt khác, các chuyên gia an toàn giao thông bày tỏ lo ngại về việc tài xế phải rời mắt khỏi lộ trình để điều chỉnh điều hòa hay âm lượng thông qua các menu đa tầng trên màn hình.

Tại Việt Nam, nơi điều kiện giao thông cực kỳ phức tạp với mật độ xe máy dày đặc, việc xao nhãng dù chỉ một giây cũng có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng. Nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng thao tác trên màn hình cảm ứng đòi hỏi sự tập trung thị giác và trí não cao hơn nhiều so với việc cảm nhận vị trí của một nút vặn cơ học. 

Đây chính là điểm yếu mà các hãng xe đang nỗ lực khắc phục bằng cách tích hợp các phản hồi rung (haptic feedback) và công nghệ điều khiển bằng cử chỉ.

Cơ hội cho các doanh nghiệp công nghệ nội địa

Trong bối cảnh đó, các tập đoàn công nghệ lớn tại Việt Nam như FPT hay Viettel đang tận dụng thế mạnh phần mềm để thâm nhập sâu vào chuỗi cung ứng ô tô toàn cầu. Không chỉ dừng lại ở việc gia công phần mềm, các đơn vị này đang phát triển những hệ sinh thái trợ lý ảo tiếng Việt chuyên biệt. 

Điểm khác biệt nằm ở khả năng nhận diện giọng nói đa vùng miền – từ giọng Quảng Nam, Nghệ An cho đến các phương ngữ đặc trưng khác – một điều mà các trợ lý ảo quốc tế vẫn đang bỏ ngỏ.

Việc điều khiển mọi tính năng bằng giọng nói tự nhiên giúp người lái giữ tay trên vô lăng và mắt nhìn trên đường, tạo ra sự cân bằng giữa công nghệ hiện đại và sự an toàn cần thiết.

Hơn thế nữa, các doanh nghiệp Việt đang hướng tới việc biến ô tô thành một mắt xích trong hệ sinh thái Smart Home, nơi người dùng có thể ra lệnh cho xe bật điều hòa nhà ở hoặc kiểm tra camera an ninh ngay khi đang di chuyển trên đường phố.

An ninh mạng: Chiến trường mới của ngành xe

Khi chiếc xe trở thành một "máy tính di động" kết nối internet liên tục, rủi ro về tấn công mạng trở nên hiện hữu hơn bao giờ hết. 

Năm 2026, an ninh mạng ô tô đã trở thành một ngành công nghiệp trị giá hàng tỷ USD. Một lỗ hổng phần mềm có thể cho phép tin tặc chiếm quyền điều khiển hệ thống phanh hoặc bẻ lái từ xa, biến chiếc xe thành một vũ khí nguy hiểm.

Các hãng xe hiện nay phải dành ngân sách khổng lồ cho việc bảo mật đa lớp, từ bảo mật phần cứng cho đến mã hóa dòng dữ liệu đám mây. Việc tuân thủ các tiêu chuẩn quốc tế về an toàn thông tin ô tô đã trở thành tấm vé bắt buộc để các mẫu xe mới được phép lăn bánh. 

Tại Việt Nam, các quy định về bảo mật dữ liệu người dùng trên ô tô cũng đang được hoàn thiện để đảm bảo quyền riêng tư và an toàn cho chủ sở hữu trong kỷ nguyên số.

Dù còn nhiều thách thức, xu hướng "phần mềm hóa" là không thể đảo ngược. Chiếc xe của tương lai sẽ không còn là một vật dụng vô tri, mà là một người bạn đồng hành có trí tuệ. Nó biết sở thích âm nhạc của chủ nhân, hiểu phong cách lái xe để điều chỉnh chế độ vận hành phù hợp và có thể dự đoán trước các nguy cơ hỏng hóc để cảnh báo sớm.

Kết thúc năm 2026, chúng ta có thể khẳng định rằng cuộc đua trong ngành ô tô đã chuyển dịch từ các xưởng cơ khí sang những phòng máy chủ và các trung tâm nghiên cứu AI. Linh hồn của chiếc xe giờ đây được dệt nên từ những dòng code, mang lại một trải nghiệm di chuyển cá nhân hóa, an toàn và thông minh hơn bao giờ hết. 

Những ai nắm giữ được công nghệ phần mềm, kẻ đó sẽ nắm giữ tương lai của ngành công nghiệp bốn bánh./.