Nghiên cứu mới công bố trên Journal of Human Nutrition and Dietetics do các nhà khoa học thuộc Đại học Liên bang Viçosa (Brazil) thực hiện cho thấy một hợp chất sinh học có trong nhiều thực phẩm quen thuộc như cơm, cà phê và đậu nành có thể góp phần làm giảm nguy cơ béo phì và trầm cảm – hai vấn đề sức khỏe ngày càng phổ biến trong xã hội hiện đại.

Hợp chất được nhắc tới là melatonin, vốn được biết đến rộng rãi như “hormone giấc ngủ” do tuyến tùng trong não tiết ra nhằm điều hòa đồng hồ sinh học. Tuy nhiên, melatonin không chỉ được cơ thể tự sản sinh mà còn có thể bổ sung thông qua chế độ ăn uống hằng ngày, từ đó ảnh hưởng đến quá trình chuyển hóa và hoạt động của hệ thần kinh.

Bên cạnh vai trò hỗ trợ giấc ngủ, melatonin còn là chất chống oxy hóa mạnh, tham gia điều hòa phản ứng viêm, kiểm soát tích trữ mỡ và góp phần ổn định cảm xúc. Từ cơ sở này, nhóm nghiên cứu đặt vấn đề liệu lượng melatonin hấp thụ qua thực phẩm có liên quan đến nguy cơ béo phì và trầm cảm hay không.

Để làm rõ mối liên hệ, nhóm khoa học đã phân tích dữ liệu của 8.320 tình nguyện viên, độ tuổi trung bình gần 36. Phần lớn người tham gia là nữ giới và không hút thuốc. Khoảng một phần ba trong số này bị thiếu ngủ, đồng thời nhiều người gặp các vấn đề sức khỏe như rối loạn mỡ máu, tăng huyết áp, béo phì và trầm cảm.

Lượng melatonin hấp thụ được ước tính dựa trên khẩu phần gồm 119 loại thực phẩm khác nhau trong chế độ ăn hằng ngày. Các dữ liệu này sau đó được đối chiếu với tình trạng sức khỏe của từng người.

Kết quả cho thấy xu hướng rõ ràng: những người tiêu thụ nhiều melatonin từ thực phẩm hơn có nguy cơ béo phì và trầm cảm thấp hơn. Nhóm có mức hấp thụ melatonin trung bình và cao ghi nhận tỷ lệ béo phì thấp đáng kể so với nhóm hấp thụ ít. Đồng thời, lượng melatonin cũng có mối liên hệ nghịch với mức độ trầm cảm, cho thấy hợp chất này có thể hỗ trợ ổn định tâm trạng và bảo vệ hệ thần kinh.

Theo các tác giả, melatonin không chỉ ảnh hưởng đến giấc ngủ mà còn tham gia điều chỉnh cách cơ thể sử dụng năng lượng, tích lũy mỡ và phản ứng với căng thẳng – những yếu tố then chốt liên quan đến cả béo phì lẫn rối loạn cảm xúc.

Điểm đáng chú ý là nhiều nguồn thực phẩm chứa melatonin lại rất phổ biến trong bữa ăn của người Việt. Ba nhóm nổi bật trong nghiên cứu gồm cà phê, gạo và các loại đậu, đặc biệt là đậu nành.

Ngoài ra, melatonin còn hiện diện trong chuối, kiwi, cherry, các loại hạt, sữa và sản phẩm từ sữa, cũng như trứng. Đây đều là những thực phẩm quen thuộc, đặc biệt trong chế độ ăn giàu ngũ cốc và thực vật của nhiều quốc gia châu Á.

Tuy vậy, các nhà khoa học lưu ý rằng việc bổ sung melatonin qua thực phẩm cũng cần hợp lý. Chẳng hạn, cà phê dù chứa melatonin nhưng đồng thời có caffeine – chất có thể ảnh hưởng xấu đến giấc ngủ nếu sử dụng vào buổi tối. Do đó, thời điểm và lượng tiêu thụ vẫn là yếu tố quan trọng.

Béo phì hiện không chỉ là vấn đề ngoại hình mà còn được xem là “bệnh bao hàm bệnh” do làm tăng nguy cơ tiểu đường type 2, tim mạch, đột quỵ và nhiều bệnh mạn tính khác. Trong khi đó, trầm cảm là nguyên nhân hàng đầu gây suy giảm chất lượng sống và năng suất lao động trên toàn cầu.

Việc phát hiện melatonin từ thực phẩm có thể đồng thời tác động lên chuyển hóa và tâm trạng được đánh giá là mở ra một hướng tiếp cận mới trong chăm sóc sức khỏe – dựa nhiều hơn vào dinh dưỡng và lối sống, giảm phụ thuộc vào thuốc, đồng thời mang tính phòng ngừa bền vững hơn.