“Lên số nào, xuống số đó”: Kinh nghiệm lái xe đèo dốc không phải ai cũng hiểu đúng

Đối với những tài xế thường xuyên di chuyển qua các cung đường đèo dốc, câu nói “lên số nào, xuống số đó” đã trở thành kinh nghiệm quen thuộc. Đây không chỉ là lời khuyên đơn giản mà còn là quy tắc được đúc kết từ thực tiễn lái xe lâu năm, dựa trên nguyên lý vận hành của phương tiện.

Về bản chất, “lên số nào” nghĩa là khi leo dốc, người lái cần chọn cấp số thấp phù hợp như số 1, 2 hoặc 3 tùy độ dốc, nhằm đảm bảo động cơ có đủ lực kéo, tránh tình trạng hụt hơi. Ngược lại, “xuống số đó” ám chỉ khi đổ dốc nên sử dụng lại cấp số tương tự để tận dụng lực hãm từ động cơ – còn gọi là phanh động cơ.

Khi xe xuống dốc dài, dưới tác động của trọng lực và quán tính, tốc độ sẽ tăng nhanh. Nếu tài xế chỉ phụ thuộc vào phanh chân, ma sát lớn giữa má phanh và đĩa phanh sẽ sinh nhiệt cao, dễ dẫn đến hiện tượng mất phanh. Việc về số thấp giúp động cơ tạo lực cản tự nhiên, góp phần kiểm soát tốc độ an toàn hơn.

Nguyên tắc này phù hợp với hầu hết các loại phương tiện. Với ô tô số sàn, việc chuyển số được thực hiện trực tiếp qua cần số. Đối với ô tô số tự động, tài xế có thể chuyển sang chế độ bán tự động (M), chế độ thể thao (S) hoặc các cấp số thấp (L) để kiểm soát tốc độ khi đổ dốc. Những xe có lẫy chuyển số sau vô-lăng càng giúp thao tác này trở nên thuận tiện.

Với xe máy, đặc biệt là xe số và xe côn tay, người lái có thể dễ dàng áp dụng bằng cách về số thấp khi xuống dốc. Riêng xe tay ga không có cấp số cơ khí nên việc sử dụng phanh động cơ phức tạp hơn. Người điều khiển cần giữ ga hợp lý để ly hợp không bị ngắt hoàn toàn, tránh tình trạng xe trôi tự do gây nguy hiểm.

Tuy vậy, các chuyên gia cũng lưu ý không nên áp dụng quy tắc này một cách cứng nhắc. Trong thực tế, có những đoạn dốc xuống gắt hơn so với lúc leo lên. Khi đó, ngay cả khi đã về số thấp, xe vẫn có thể tăng tốc nhanh. Người lái cần kết hợp thêm phanh chân để giảm tốc và tiếp tục điều chỉnh về số thấp hơn nếu cần.

Việc hiểu đúng và vận dụng linh hoạt kỹ thuật phanh động cơ không chỉ giúp kiểm soát xe tốt hơn khi đổ đèo mà còn giảm tải cho hệ thống phanh, kéo dài tuổi thọ má và đĩa phanh. Vì vậy, câu nói “lên số nào, xuống số đó” vẫn giữ nguyên giá trị, nhưng cần được áp dụng đúng cách để đảm bảo an toàn khi lái xe trên các cung đường đèo dốc.