Cách đây 100 năm, trong bối cảnh ngành công nghiệp ô tô còn ở giai đoạn sơ khai, an toàn gần như là khái niệm xa xỉ. Những chiếc xe thời kỳ đầu có khung gầm đơn giản, thân vỏ mỏng, không dây an toàn, không túi khí và càng không có bất kỳ cấu trúc bảo vệ nào khi xe gặp tai nạn. Khi đó, việc ô tô bị lật gần như đồng nghĩa với án tử cho người ngồi bên trong. Chính trong bối cảnh đầy rủi ro ấy, một nhà phát minh người Pháp đã nảy ra ý tưởng vượt xa thời đại của mình.

Năm 1926, André Mercier giới thiệu trước công chúng một phát minh gây sửng sốt: chiếc “ô tô nhào lộn”. Theo những tư liệu hiếm hoi còn được lưu lại, Mercier đã cho chiếc xe của mình thực hiện các màn lộn vòng liên tiếp, rồi tự trở về trạng thái cân bằng ban đầu, trong khi tài xế bên trong vẫn an toàn. Đoạn phim ghi lại màn trình diễn này do British Pathé thực hiện, trở thành bằng chứng sống động cho một ý tưởng an toàn mang tính cách mạng.

Thông tin về Mercier đến nay vẫn khá mờ nhạt. Ông được cho là đến từ Paris hoặc Maubeuge, Pháp, và gần như không để lại nhiều dấu ấn khác ngoài phát minh kỳ lạ này. Những ghi chép ít ỏi chỉ xuất hiện trong một mẩu tin nhỏ đăng trên tạp chí Popular Science Monthly số tháng 1/1927. Theo bài viết, chiếc xe của Mercier về cơ bản chỉ là một “ô tô châu Âu 5 mã lực”, nhưng được bổ sung một cấu trúc đặc biệt giúp bảo vệ khoang lái khi xe bị lật.

Dù ý tưởng đi trước thời đại, phát minh của Mercier lại không được đón nhận rộng rãi. Thời điểm đó, ngành ô tô vẫn tập trung vào việc cải thiện động cơ, khả năng vận hành và tốc độ, trong khi yếu tố an toàn chưa được coi trọng đúng mức. Công nghệ, vật liệu và nhận thức xã hội chưa đủ để biến khung chống lật thành một trang bị phổ biến. Vì vậy, “ô tô nhào lộn” của Mercier nhanh chóng rơi vào quên lãng, trở thành một giai thoại độc đáo trong lịch sử kỹ thuật.

Phải gần 40 năm sau, ý tưởng về khung chống lật mới thực sự được hồi sinh và phát triển theo hướng thực tế hơn. Người góp phần quan trọng vào bước ngoặt này là tay đua người Anh John Aley. Trong những năm đầu thập niên 1960, Aley trực tiếp trải nghiệm và chứng kiến nhiều vụ tai nạn nghiêm trọng trong các giải đua xe, đặc biệt là các vụ lật xe suýt cướp đi sinh mạng của tay đua. Chính những trải nghiệm cận kề cái chết này đã thôi thúc ông tìm kiếm một giải pháp bảo vệ hiệu quả hơn.

Năm 1963, Aley hợp tác với nhà chế tạo Brian Wilkinson để thiết kế một thanh chống lật ba điểm cho chiếc xe đua của mình. Khác với ý tưởng trình diễn mang tính thử nghiệm của Mercier, thanh chống lật của Aley được thiết kế đơn giản, chắc chắn và tập trung vào mục tiêu duy nhất: bảo vệ người lái khi xe bị lật. Cấu trúc này nhanh chóng chứng minh hiệu quả trong thực tế thi đấu, giúp giảm đáng kể nguy cơ chấn thương nghiêm trọng.

Không dừng lại ở đó, John Aley đã thương mại hóa phát minh của mình dưới tên gọi “Thanh Aley”. Đây được xem là một trong những khung chống lật thương mại đầu tiên trên thế giới. Còn Brian Wilkinson sau đó thành lập công ty Safety Devices, chuyên sản xuất khung chống lật và các thiết bị an toàn cho xe đua và xe dân dụng. Từ đây, khung chống lật dần được công nhận là một trang bị an toàn thiết yếu, trước hết trong các môn thể thao tốc độ, rồi lan sang xe thương mại.

Sự phát triển của khung chống lật đã mở ra một kỷ nguyên mới cho tư duy an toàn ô tô. Từ những thanh kim loại đơn giản, công nghệ này dần được tích hợp sâu vào cấu trúc thân xe. Các nhà sản xuất bắt đầu thiết kế khung xe liền khối, vùng hấp thụ xung lực và khoang hành khách gia cường – những yếu tố giúp bảo vệ người ngồi bên trong khi xảy ra va chạm hoặc lật xe.

Ngày nay, khái niệm khung chống lật không còn tồn tại độc lập mà trở thành một phần của hệ thống an toàn tổng thể. Trên các mẫu xe hiện đại, đặc biệt là SUV và xe thể thao, cấu trúc nóc xe được tính toán để chịu lực gấp nhiều lần trọng lượng xe, kết hợp với túi khí rèm, dây an toàn và các hệ thống hỗ trợ điện tử nhằm giảm thiểu tối đa nguy cơ chấn thương khi xe bị lật.

Nhìn lại lịch sử, phát minh “ô tô nhào lộn” của André Mercier có thể chưa mang lại thành công thương mại, nhưng giá trị của nó nằm ở việc đặt nền móng cho tư duy an toàn chủ động. Từ một màn trình diễn mang tính thách thức tử thần cách đây 100 năm, khung chống lật đã trải qua hành trình dài để trở thành tiêu chuẩn an toàn không thể thiếu trên ô tô hiện đại.

Câu chuyện về Mercier, Aley và những người tiên phong khác cho thấy rằng, nhiều công nghệ an toàn quan trọng ngày nay không xuất phát từ phòng thí nghiệm sang trọng, mà từ những trải nghiệm thực tế, thậm chí là những khoảnh khắc đối mặt sinh tử. Chính điều đó đã góp phần định hình ngành công nghiệp ô tô theo hướng an toàn hơn, nhân văn hơn, và đặt con người vào vị trí trung tâm của mọi cải tiến công nghệ./.