Không gian trải nghiệm văn hóa tại lễ hội Katê và hướng đi cho du lịch bền vững

Sự dịch chuyển không gian trải nghiệm trong mùa lễ hội Katê

Trải qua chiều dài lịch sử, Katê luôn giữ vị trí trung tâm trong đời sống tâm linh của cộng đồng người Chăm theo đạo Bà la môn. Bước sang mùa lễ hội Katê năm 2026, nét mới nổi bật nằm ở phương thức tổ chức không gian sinh hoạt văn hóa. Sự kiện không còn co cụm trong phạm vi các đền tháp cổ kính như Po Klong Garai, mà được chính quyền tỉnh Khánh Hòa mở rộng quy mô từ không gian di tích tâm linh lan tỏa ra đến tận các làng xã truyền thống.

Sự dịch chuyển không gian này mang ý nghĩa đối với công tác bảo tồn di sản. Việc đưa các sinh hoạt văn hóa về gần hơn với đời sống thường nhật của làng xã như xã Phước Hữu, xã Phước Hậu giúp di sản thoát khỏi nguy cơ bị sân khấu hóa hoặc biến thành những hoạt động trình diễn mang tính hình thức. Tại đây, những giá trị từ tri thức dân gian, âm nhạc truyền thống, nghệ thuật dệt thổ cẩm, nghề làm gốm thủ công cho đến nét chữ Chăm cổ truyền đều được tái hiện trong chính môi trường sinh hoạt nguyên bản của cộng đồng.

Nghệ thuật bảo tồn bền vững đòi hỏi di sản phải có đời sống thực tại. Khi không gian trải nghiệm được mở rộng, di sản không chỉ được lưu giữ trong ký ức của các thế hệ người lớn tuổi, mà còn trở thành môi trường thực hành văn hóa sống động cho thế hệ trẻ, bảo đảm cho mạch nguồn truyền thống được trao truyền liên tục.

Vai trò chủ thể của người dân trong Lễ hội Katê

Một góc nhìn quan trọng khẳng định sự thành công của lễ hội Katê năm nay là vai trò chủ thể của người dân địa phương. Tại khoảng sân dưới chân tháp Po Klong Garai cũng như ở các thôn bản, các trò chơi dân gian như thi đội nước hay múa dân gian Chăm đã tạo nên không khí sôi nổi, cuốn hút đông đảo người dân tham gia.

Đáng chú ý, công việc đội nước vốn gắn liền với sinh hoạt lao động hàng ngày của người phụ nữ Chăm xưa kia, khi đưa vào không gian thi đấu của lễ hội Katê, đã biến nét sinh hoạt bình dị trở thành một hoạt động thể thao - văn hóa đầy tinh thần kết nối. Việc chị em phụ nữ và các bạn trẻ nhiệt tình hưởng ứng các trò chơi dân gian hay thi viết chữ Chăm cho thấy sự tự giác, niềm tự hào dân tộc và ý thức chủ động trong việc gìn giữ di sản của chính người dân.

Trong lý luận về phát triển văn hóa, cộng đồng địa phương phải luôn là chủ thể sáng tạo và thụ hưởng. Khi người dân tìm thấy niềm vui, sự gắn kết và niềm tự hào ngay trong các sinh hoạt truyền thống của mình, chính cộng đồng cư dân sẽ bảo vệ di sản trong đời sống đương đại. 

Sức hút du lịch và tiềm năng kinh tế từ lễ hội 

Bên cạnh giá trị tín ngưỡng, lễ hội Katê 2026 đã chứng minh khả năng chuyển hóa di sản thành nguồn tài nguyên du lịch văn hóa hấp dẫn. Sự tham gia đông đảo của du khách từ các trung tâm lớn như Thành phố Hồ Chí Minh và du khách quốc tế đến thưởng lãm, trải nghiệm đã cho thấy sức hút của văn hóa Chăm.

Du khách đến với lễ hội Katê không dừng lại ở việc quan sát các nghi lễ tâm linh, mà được trực tiếp hòa mình vào không gian sinh hoạt: từ lắng nghe âm vang của nhạc cụ truyền thống, chứng kiến bàn tay khéo léo của người thợ dệt, thợ gốm, cho đến việc tìm hiểu nghệ thuật thư pháp Chăm. Những trải nghiệm thực tế này đáp ứng đúng xu hướng du lịch hiện đại – nơi du khách tìm kiếm chiều sâu văn hóa và sự tương tác chân thực với bản địa.

Việc phát triển các điểm trải nghiệm văn hóa trong khuôn khổ lễ hội Katê không chỉ góp phần quảng bá hình ảnh địa phương, mà còn đặt nền móng cho việc phát triển các sản phẩm du lịch di sản có trách nhiệm. Du lịch khi được định hướng đúng đắn sẽ trở thành công cụ hỗ trợ đắc lực, tạo thêm nguồn lực kinh tế để địa phương tái đầu tư cho công tác bảo tồn và nâng cao đời sống của người dân.

Định hướng phát triển bền vững cho lễ hội Katê trong thời đại mới

Từ thực tiễn tổ chức lễ hội Katê 2026 tại Khánh Hòa, có thể thấy việc cân bằng giữa sự linh thiêng của tín ngưỡng và tính mở của các hoạt động du lịch đã bước đầu tìm được lời giải hợp lý. Việc phân định hài hòa giữa phần lễ trang nghiêm tại đền tháp và phần hội trải nghiệm rộng khắp tại cộng đồng giúp giữ trọn vẹn di sản, đồng thời tạo ra không gian giao lưu văn hóa cởi mở.

Để nâng tầm giá trị di sản, công tác quản lý cần tiếp tục duy trì sự tôn trọng đối với tri thức bản địa và tiếng nói của cộng đồng Chăm. Mọi hoạt động mở rộng không gian du lịch hay đa dạng hóa dịch vụ phụ trợ đều phải lấy việc bảo tồn bản sắc làm gốc, tránh tình trạng lạm dụng làm biến dạng các giá trị truyền thống.

Ngày nay, lễ hội Katê không chỉ là dịp sinh hoạt tâm linh của đồng bào Chăm theo đạo Bà la môn, mà đã trở thành điểm hội tụ các giá trị văn hóa sắc màu, góp phần làm phong phú thêm kho tàng di sản đa dạng của dân tộc. Giữ gìn và lan tỏa những giá trị ấy chính là hướng đi bền vững để văn hóa Chăm vừa bảo tồn bản sắc cội nguồn, vừa làn tỏa giá trị trong dòng chảy phát triển chung của đất nước.

Quý khán giả xem truyền hình trực tuyến của kênh VTV8 tại:

https://vtvgo.vn/video/catalog/list/ffc98a39-06ff-424b-a85f…lich-su--di-san-19,ffc98a39-06ff-424b-a85f-388837a68f87.html