Trải qua hơn hai thập kỷ hình thành và phát triển, thị trường chứng khoán Việt Nam đã chứng kiến sự tăng trưởng vượt bậc về cả quy mô vốn hóa lẫn số lượng nhà đầu tư tham gia. Tuy nhiên, một nghịch lý khách quan đang tồn tại là sự thiếu vắng của những "ông lớn" trong khối doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) trên bảng điện tử. Tính đến ngày 20/01/2026, trong khi toàn thị trường có khoảng 1.600 doanh nghiệp đang niêm yết và đăng ký giao dịch, thì sự hiện diện của khối FDI vẫn vô cùng khiêm tốn với chỉ hơn 10 đại diện. Với tổng lượng cổ phiếu lưu hành chiếm chưa đầy 0,2% quy mô vốn hóa toàn thị trường, con số này trở nên quá nhỏ bé so với đóng góp khổng lồ của khu vực FDI – vốn chiếm khoảng 70% kim ngạch xuất khẩu và hơn 20% GDP của cả nước.

Trong bối cảnh Việt Nam đang nỗ lực hoàn tất những bước cuối cùng để nâng hạng thị trường từ cận biên lên mới nổi theo tiêu chuẩn của FTSE Russell và MSCI ngay trong năm 2026, bài toán đa dạng hóa hàng hóa trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Sự tham gia của các doanh nghiệp FDI được kỳ vọng sẽ mang đến một làn gió mới, không chỉ về nguồn vốn mà còn về các chuẩn mực quản trị quốc tế minh bạch. Theo các báo cáo được thảo luận tại các diễn đàn kinh tế bên lề Đại hội XIV vào sáng nay, việc thúc đẩy khối ngoại lên sàn là chiến lược then chốt để thị trường thoát khỏi sự phụ thuộc vào các nhóm ngành truyền thống như bất động sản hay ngân hàng, hướng tới các lĩnh vực công nghệ cao, sản xuất chế tạo và năng lượng xanh – những thế mạnh cốt lõi của khu vực FDI.

Về mặt hành lang pháp lý, hiện nay Việt Nam đã cơ bản xóa bỏ các rào cản phân biệt đối xử giữa doanh nghiệp trong nước và doanh nghiệp FDI. Các quy định mới nhất được cập nhật đầu năm 2026 đã mở ra một sân chơi bình đẳng, cho phép các đơn vị ngoại tiếp cận thị trường vốn một cách minh bạch và thông thoáng. Nỗ lực này không chỉ cụ thể hóa tinh thần đối xử công bằng giữa các thành phần kinh tế mà còn khẳng định vị thế của Việt Nam như một điểm đến đầu tư ổn định. Việc Ủy ban Chứng khoán Nhà nước liên tục tổ chức các buổi hướng dẫn phát hành lần đầu ra công chúng (IPO) và niêm yết cho khối FDI là minh chứng rõ nét cho quyết tâm của Chính phủ trong việc đại chúng hóa các doanh nghiệp có tiềm lực, giúp gia tăng nguồn cung "hàng hiệu" cho nhà đầu tư nội địa và quốc tế.

Sự hiện diện của các doanh nghiệp FDI trên sàn chứng khoán sẽ tạo ra một hệ sinh thái cộng hưởng mạnh mẽ, thúc đẩy tính minh bạch của toàn nền kinh tế. Khi một doanh nghiệp FDI niêm yết, họ phải công khai toàn bộ thông tin về chuỗi cung ứng và quy trình quản trị theo chuẩn mực quốc tế. Điều này vô hình trung tạo áp lực tích cực, buộc các doanh nghiệp vệ tinh và đối tác trong nước phải nâng cấp trình độ để đáp ứng tiêu chuẩn hợp tác lâu dài. Dưới góc độ doanh nghiệp, nhiều tập đoàn sản xuất linh kiện điện tử và bán dẫn tại các khu công nghiệp trọng điểm đang cân nhắc việc lên sàn chứng khoán Việt Nam như một bước đi chiến lược nhằm nội địa hóa nguồn vốn và gắn bó lâu dài với thị trường bản địa, thay vì chỉ phụ thuộc vào dòng vốn từ công ty mẹ như trước đây.

Dù khung pháp lý đã được cải thiện, thực tế triển khai vẫn tồn tại những "nút thắt" về sự xung đột giữa các ưu đãi đầu tư và quy định của công ty đại chúng. Doanh nghiệp FDI thường được hưởng các gói ưu đãi thuế và đất đai dựa trên những cam kết cụ thể về sản lượng hoặc tỷ lệ nội địa hóa. Khi IPO và thay đổi cơ cấu cổ đông, việc làm rõ mức độ bảo lưu các ưu đãi này trở thành yêu cầu tiên quyết để đảm bảo quyền lợi cho các nhà đầu tư mới. Sự minh bạch thông tin ở giai đoạn này đóng vai trò sống còn; nhà đầu tư cần biết rõ nghĩa vụ thuế, các ưu đãi sắp hết hạn và rủi ro pháp lý tiềm tàng. Đây là điểm mà các đơn vị tư vấn tài chính cần vào cuộc quyết liệt hơn để cung cấp một bức tranh tài chính trung thực và đầy đủ nhất.

Để hóa giải triệt để các vướng mắc, sự phối hợp liên ngành giữa Bộ Kế hoạch và Đầu tư và Bộ Tài chính đang được đẩy mạnh nhằm thống nhất các hướng dẫn về chuyển đổi loại hình doanh nghiệp. Việc làm rõ các quy định bảo lưu ưu đãi đầu tư sau khi niêm yết sẽ giúp các "cánh chim đầu đàn" FDI tự tin hơn trong việc đưa cổ phiếu lên sàn. Khi các vướng mắc này được cởi bỏ, thị trường chứng khoán Việt Nam sẽ đón nhận những loại hàng hóa chất lượng cao, sở hữu công nghệ hiện đại và thị trường đầu ra ổn định. Đây chính là loại hàng hóa mà các quỹ đầu tư chỉ số và các định chế tài chính toàn cầu luôn khao khát tìm kiếm khi nhìn vào một thị trường tiềm năng như Việt Nam trong giai đoạn bứt phá năm 2026.

Bên cạnh đó, việc hệ thống công nghệ KRX chính thức vận hành ổn định và những cải cách trong cơ chế thanh toán giao dịch (pre-funding) đã trở thành yếu tố then chốt thu hút khối ngoại. Nền tảng công nghệ vững chắc giúp các nghiệp vụ phức tạp liên quan đến nhà đầu tư nước ngoài trở nên thông suốt và an toàn hơn. Khi doanh nghiệp FDI lựa chọn niêm yết tại Việt Nam, họ đã chọn gắn bó định mệnh với thị trường này, giúp loại bỏ lo ngại về việc dòng vốn rút chạy đột ngột. Sự giám sát chặt chẽ của công chúng đầu tư và các quy định niêm yết sẽ đảm bảo rằng tài sản và uy tín của doanh nghiệp FDI được giữ gìn, góp phần nâng cao hạng tín nhiệm và uy tín của thị trường chứng khoán Việt Nam trên trường quốc tế.

Nhìn về tương lai, triển vọng gia tăng số lượng doanh nghiệp FDI niêm yết đang rộng mở hơn bao giờ hết với hàng chục tỷ USD vốn đầu tư trực tiếp thực hiện mỗi năm. Tuy nhiên, sự chủ động từ phía doanh nghiệp là yếu tố then chốt; họ cần bắt đầu quá trình chuẩn bị bằng việc rà soát hồ sơ pháp lý và kiện toàn bộ máy quản trị theo chuẩn mực toàn cầu ngay từ bây giờ. Thị trường đang sẵn lòng chào đón những nguồn hàng chất lượng, nhưng "vé vào cửa" chỉ dành cho những đơn vị thực sự minh bạch và có cam kết dài hạn. Khi những đại diện tiêu biểu của khối FDI nối bước nhau lên sàn, đó sẽ là lúc thị trường chứng khoán Việt Nam thực sự trưởng thành, sẵn sàng cho những vận hội mới ở đẳng cấp cao hơn trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc./.