Những "nhân chứng" đá và gỗ trong lòng phố cổ

Nếu kiến trúc là phần xác thì hệ thống di sản tư liệu Hán Nôm chính là phần hồn, tạo nên chiều sâu văn hóa khác biệt cho Hội An. Không chỉ dừng lại ở những con chữ, đây là những tư liệu gốc chứa đựng thông tin xác thực về quá trình hình thành làng xã, các tộc họ, và cả những biến động giao thương sầm uất của một thương cảng quốc tế xưa kia.

Hệ thống văn bia tại Hội An được ví như những cuốn sử ký bằng đá. Từ bia trùng tu miếu Quan Công (1753) đến bia Lai Viễn Kiều (1817), mỗi nét chạm khắc đều tái hiện sinh động tư duy thẩm mỹ và sự chuyển biến văn hóa qua từng thời kỳ. 

Bên cạnh đó, hàng ngàn trang gia phả, sắc phong, hoành phi và câu đối tại các di tích không chỉ là vật trang trí mà còn là thông điệp nhân văn, khẳng định sự tiếp nối không ngừng nghỉ của dòng chảy lịch sử.

Nỗ lực số hóa và đánh thức di sản

Trước những thách thức của thời gian và sự phai nhạt về tập quán sử dụng chữ Hán Nôm trong đời sống hiện đại, công tác bảo tồn tại Hội An đang chuyển mình mạnh mẽ. Không chỉ dừng lại ở việc lưu giữ trong kho, các đơn vị chức năng đã bắt tay vào hành trình "đánh thức" di sản bằng công nghệ và các hoạt động trưng bày chuyên sâu.

Theo ông Phạm Phú Ngọc, Giám đốc Trung tâm Quản lý Bảo tồn Di sản Văn hóa Hội An, việc nghiên cứu và nhận diện hệ thống tư liệu này là nhiệm vụ cấp thiết để giữ gìn bản sắc đô thị di sản. 

Đến nay, hơn 2.000 trang tài liệu gốc, hàng ngàn bản sao chụp và hàng trăm thác bản văn bia đã được sưu tầm. Đặc biệt, việc ứng dụng mã QR trong các đợt trưng bày giúp du khách dễ dàng tiếp cận nội dung dịch thuật, đưa những giá trị cổ xưa đến gần hơn với công chúng trẻ và bạn bè quốc tế.

"Di sản tư liệu tại Hội An không phải là những hiện vật chết trong bảo tàng, mà là nguồn nội lực quan trọng để chúng tôi hiểu về quá khứ và định hướng cho tương lai phát triển bền vững của thành phố di sản," một chuyên gia văn hóa nhận định. 

Việc bảo tồn bền vững kho tàng này chính là cách Hội An giữ lại lời hồi đáp cho câu hỏi về cội nguồn và bản sắc giữa dòng chảy toàn cầu hóa./.