Trong những năm gần đây, ngày càng nhiều người trẻ bắt đầu xem xét lại con đường sự nghiệp truyền thống. Nicholas Bowman từng nghĩ tương lai của mình sẽ theo lộ trình quen thuộc: vào đại học, lấy bằng và tìm một công việc ổn định với thu nhập cao. Tuy nhiên, khi thời hạn nộp hồ sơ đến gần, anh bắt đầu nghi ngờ lựa chọn này.

Việc học đại học đồng nghĩa với nhiều năm trên giảng đường cùng khoản nợ học phí lớn, trong khi cơ hội việc làm lại trở nên bấp bênh trong bối cảnh AI phát triển nhanh chóng. Sau khi được bạn bè gợi ý, Bowman chuyển sang học nghề điện với lịch học hai buổi tối mỗi tuần. Ngay trong năm đầu tiên, anh đã kiếm được 42.000 USD. Khi hoàn thành đào tạo và trở thành thợ lành nghề vào mùa hè tới, thu nhập dự kiến có thể đạt khoảng 71.000 USD mỗi năm.

Bowman là một trong nhiều người trẻ đang quay lại với các ngành nghề kỹ thuật như thợ điện, sửa điều hòa hay thợ ống nước – những công việc từng ít được chú ý. Sự thay đổi này đến từ nhiều yếu tố, trong đó có việc các nghề này dần ít bị định kiến hơn, xuất hiện nhiều hơn trên mạng xã hội và các cuộc thảo luận về nợ sinh viên, thu nhập trở nên cởi mở hơn.

Theo Jennifer Herrity, chuyên gia theo dõi xu hướng nghề nghiệp tại nền tảng tuyển dụng Indeed, Gen Z đang đối mặt với nhiều thách thức và mạng xã hội giúp họ tiếp cận thông tin rõ ràng hơn về cơ hội việc làm trong các lĩnh vực mới.

Bên cạnh đó, sự phát triển nhanh của AI cũng khiến nhiều công việc văn phòng cấp thấp trở nên kém ổn định. Một số tập đoàn lớn đã cắt giảm nhân sự và tái cấu trúc để tập trung vào AI, làm gia tăng lo ngại về tương lai việc làm trong các ngành truyền thống.

Tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) đầu năm, Jensen Huang, CEO Nvidia, nhận định sự bùng nổ của AI đang tạo ra nhu cầu khổng lồ về xây dựng trung tâm dữ liệu. Ông cho rằng đây là “làn sóng xây dựng cơ sở hạ tầng lớn nhất lịch sử nhân loại”, kéo theo nhu cầu lớn về thợ điện, thợ xây và nhiều lao động kỹ thuật khác.

Trung tâm dữ liệu – nơi chứa các máy chủ, hệ thống điện và thiết bị làm mát – đã tồn tại từ những năm 1990, nhưng quy mô và tốc độ xây dựng đang tăng mạnh trong vài năm gần đây. Theo ước tính của McKinsey, tổng đầu tư toàn cầu cho lĩnh vực này có thể đạt 6,7 nghìn tỷ USD vào năm 2030.

Riêng tại Mỹ, giai đoạn 2023-2030 có thể cần thêm 130.000 thợ điện, 240.000 công nhân xây dựng và 150.000 giám sát viên. Darrell West, chuyên gia tại Trung tâm Đổi mới Công nghệ Brookings, cho rằng tình trạng thiếu thợ điện đang trở thành rào cản lớn đối với việc xây dựng trung tâm dữ liệu.

Nhu cầu lao động kỹ thuật tăng cao diễn ra trong bối cảnh thị trường việc làm của sinh viên tốt nghiệp đại học gặp nhiều khó khăn. Báo cáo năm 2025 cho thấy hơn một nửa sinh viên tốt nghiệp năm 2023 đang làm các công việc không yêu cầu bằng cấp, trong khi tỷ lệ thất nghiệp của nhóm này đạt mức cao nhất trong hơn một thập kỷ.

Niềm tin vào giá trị của giáo dục đại học cũng có dấu hiệu suy giảm. Các khảo sát cho thấy tỷ lệ người tin tưởng vào hệ thống đại học giảm đáng kể trong những năm gần đây, đặc biệt khi chi phí học tập ngày càng cao.

Trong khi đó, số lượng học viên theo học ngành kỹ thuật điện tại một số cơ sở đào tạo ở Mỹ đã tăng mạnh. Theo nhà sáng lập Brian Huff của Viện Kỹ thuật Midwest, nhiều học viên ở độ tuổi 25-29, từng thử các con đường khác trước khi chuyển sang học nghề.

Con đường trở thành thợ điện thường kéo dài 4-5 năm, nhưng khác với đại học, người học có thể bắt đầu kiếm thu nhập sớm và không phải gánh nặng nợ học phí. Thu nhập trong ngành cũng khá hấp dẫn, đặc biệt tại các khu vực có nhiều dự án xây dựng trung tâm dữ liệu.

Tuy nhiên, công việc này cũng đòi hỏi thể lực tốt, thời gian làm việc kéo dài và có thể phải di chuyển theo dự án. Ngoài ra, nhu cầu lao động thường cao trong giai đoạn xây dựng nhưng giảm khi công trình hoàn thiện, khiến người lao động có thể phải đối mặt với thời gian gián đoạn việc làm.

Với Bowman, những đánh đổi này là rõ ràng: môi trường làm việc có thể vất vả và không ổn định, nhưng đổi lại là thu nhập tốt, kỹ năng востребованы và công việc khó bị thay thế bởi công nghệ.

“May mắn là AI vẫn chưa thể thay con người vặn cờ lê”, anh chia sẻ.