Du lịch làng nghề đã đóng vai trò quan trọng trong việc bảo tồn văn hóa, tạo việc làm và tăng thu nhập cho người dân địa phương. Nhiều làng nghề nổi tiếng như Bát Tràng, Vạn Phúc, Bao La, Kim Bồng không chỉ là nơi sản xuất mà còn trở thành điểm đến quốc tế, tạo ra chuỗi giá trị từ trưng bày đến trải nghiệm. Du khách thế hệ mới đang tìm kiếm trải nghiệm sâu sắc hơn về văn hóa bản địa qua các mô hình "một ngày làm nghệ nhân" hay sản phẩm OCOP được tiêu thụ qua kênh du lịch, tạo ra giá trị gia tăng rõ nét và góp phần hồi sinh các làng nghề.

Tuy nhiên, bên cạnh tiềm năng lớn, du lịch làng nghề vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức. Sản phẩm trải nghiệm còn đơn điệu, chưa đủ sức hấp dẫn; Hạ tầng du lịch thiếu đồng bộ, bao gồm cả các tiện ích cơ bản; Thương hiệu làng nghề mờ nhạt và thiếu sự liên kết chặt chẽ với các doanh nghiệp lữ hành chuyên nghiệp. Ngoài ra, chất lượng nguồn nhân lực làm du lịch còn yếu kém, trong khi năng lực ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số còn nhiều hạn chế, cản trở khả năng tiếp cận thị trường cao cấp.

Theo ông Hà Văn Siêu, Phó Cục trưởng Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam nhận định: "Du lịch làng nghề đang đứng trước 'cơ hội vàng' để chuyển mình sang mô hình du lịch sáng tạo, du lịch xanh và du lịch thông minh." Xu hướng tiêu dùng toàn cầu đang ưu tiên các trải nghiệm bản địa, sản phẩm bền vững, và du lịch giảm phát thải, đây là những giá trị mà làng nghề Việt Nam có thể cung cấp. Chuyển đổi số là công cụ quan trọng mở ra biên độ quảng bá mới, thông qua bản đồ số, tour ảo 360 độ, ứng dụng AR/VR và thương mại điện tử. Ông nhấn mạnh rằng, chuyển mình từ mô hình truyền thống sang du lịch sáng tạo, du lịch xanh là thách thức và cũng là cơ hội để Việt Nam bắt nhịp với các xu hướng toàn cầu như phát triển bền vững (SDGs) và du lịch Net Zero.

Các chuyên gia trong ngành đều cho rằng, Việt Nam cần thực hiện nhóm giải pháp đồng bộ và trọng tâm. Trước hết, cần tập trung vào công tác quy hoạch và phát triển hạ tầng đồng bộ cho điểm đến, bao gồm việc bố trí trung tâm đón khách, không gian trình diễn nghề, khu lưu trú, bãi đỗ xe đạt chuẩn, đồng thời kiểm soát bê tông hóa để giữ lại cấu trúc làng truyền thống. Song song đó, việc đổi mới sáng tạo sản phẩm là cốt lõi, thông qua việc tổ chức workshop nghệ nhân, tour trải nghiệm nông nghiệp - thủ công, và phát triển sản phẩm OCOP gắn với thị trường du lịch. Công tác quảng bá cần chuyên nghiệp hóa bằng cách ứng dụng nền tảng số, video ngắn, bản đồ số, và xây dựng thương hiệu du lịch làng nghề Việt Nam trên trường quốc tế.

Về yếu tố hỗ trợ, đại diện Bộ Nông nghiệp và Môi trường khẳng định vai trò của OCOP là trụ cột quan trọng trong chuỗi giá trị. Tuy nhiên, nhiều ý kiến đề nghị cần có cơ chế, chính sách đặc thù, bao gồm giải pháp về tín dụng ưu đãi, hỗ trợ môi trường, và chứng nhận sản phẩm du lịch làng nghề. Đặc biệt, cần coi chuyển đổi số là trụ cột để số hóa dữ liệu, phát triển tour ảo, và phổ cập công cụ thanh toán không tiền mặt. Cuối cùng, việc phát triển nguồn nhân lực tại chỗ rất quan trọng, thông qua nâng cao kỹ năng đón tiếp, thuyết minh và đào tạo thế hệ trẻ tiếp nối nghề truyền thống.

Lãnh đạo Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam đã nhấn mạnh yêu cầu xây dựng mô hình du lịch làng nghề bền vững, trong đó văn hóa là cốt lõi, sáng tạo là động lực, công nghệ là công cụ và người dân là chủ thể trung tâm. Mục tiêu là đưa làng nghề trở thành những "tế bào văn hóa sống" trong chiến lược phát triển du lịch quốc gia. 

Như vậy, một định hướng mới, bước đi mới đã được định hình nhằm biến mỗi làng nghề không chỉ là nơi sản xuất mà còn là điểm đến văn hóa - sáng tạo - trải nghiệm mang dấu ấn Việt Nam trong thời đại số.