Một thay đổi mang tính nền tảng trong tư duy quản lý đang định hình lại hoạt động đầu tư ra nước ngoài của Việt Nam, chuyển từ cách tiếp cận “kiểm soát” sang “kiến tạo”. Dự thảo Nghị định do Bộ Tài chính xây dựng để thay thế Nghị định 31/2021/NĐ-CP hướng tới tháo gỡ các rào cản hành chính, đẩy mạnh phân cấp và ứng dụng chuyển đổi số, qua đó nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt trong bối cảnh hội nhập sâu rộng.

Điểm đáng chú ý là đề xuất nâng ngưỡng vốn đầu tư phải trình Thủ tướng Chính phủ chấp thuận từ 800 tỷ đồng lên 1.600 tỷ đồng. Việc mở rộng hạn mức này giúp nhiều dự án quy mô vừa và lớn được phê duyệt nhanh hơn, giảm áp lực thủ tục cho cả cơ quan quản lý lẫn doanh nghiệp.

Một đột phá khác là miễn thủ tục cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư đối với dự án dưới 20 tỷ đồng (nếu không thuộc ngành nghề kinh doanh có điều kiện). Thay vào đó, nhà đầu tư chỉ cần đăng ký giao dịch ngoại hối tại Ngân hàng Nhà nước. Quy định này đặc biệt có ý nghĩa với doanh nghiệp nhỏ và vừa khi muốn mở văn phòng đại diện hoặc triển khai đầu tư thăm dò thị trường ở quy mô nhỏ mà không phải chờ đợi quy trình cấp phép kéo dài.

Theo TS Nguyễn Minh Phong, xu hướng trao quyền tự chủ nhiều hơn cho doanh nghiệp là tất yếu. Những doanh nghiệp có năng lực tài chính tốt, từng đầu tư hiệu quả, có lợi nhuận chuyển về nước hoặc dự án vận hành ổn định sẽ được áp dụng cơ chế hậu kiểm thay vì tiền kiểm chặt chẽ như trước, qua đó khuyến khích minh bạch và trách nhiệm giải trình.

Số liệu từ Cục Thống kê (Bộ Tài chính) cho thấy, đến hết tháng 12/2025, Việt Nam có 1.991 dự án đầu tư ra nước ngoài còn hiệu lực với tổng vốn hơn 23,7 tỷ USD. Riêng năm 2025, tổng vốn đầu tư ra nước ngoài đạt 1,362 tỷ USD, tăng 88,7% so với năm 2024. Dù dòng vốn đã hiện diện tại 85 quốc gia, cơ cấu đầu tư vẫn chủ yếu tập trung ở các lĩnh vực truyền thống.

Để khuyến khích đầu tư vào lĩnh vực công nghệ cao, dự thảo bổ sung các hình thức góp vốn linh hoạt như hoán đổi cổ phần, khoản nợ trong nước lấy cổ phần ở nước ngoài; mua máy móc tại nước thứ ba chuyển thẳng sang nước tiếp nhận đầu tư; cho phép các quỹ đầu tư thành lập theo pháp luật Việt Nam đầu tư ra nước ngoài, tạo cơ sở cho các thương vụ M&A quốc tế.

Một điểm vướng của Nghị định 31/2021/NĐ-CP là yêu cầu chuyển lợi nhuận về nước trong vòng 6 tháng kể từ ngày quyết toán thuế. Thực tế nhiều doanh nghiệp đã quyết toán nhưng chưa được đối tác chia lợi nhuận, dẫn đến nguy cơ vi phạm. Dự thảo mới điều chỉnh thời hạn này tính từ thời điểm nhà đầu tư thực tế được chia lợi nhuận. Đồng thời, cách xác định tỷ giá vốn đăng ký cũng được quy định rõ theo tỷ giá ngân hàng thương mại tại thời điểm nộp hồ sơ, giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong kế hoạch tài chính.

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Đỗ Hữu Thành, giám đốc một doanh nghiệp nhựa tại Bắc Ninh cho biết quy định mới giúp giảm áp lực thủ tục, tạo điều kiện tập trung mở rộng sản xuất ở thị trường nước ngoài. Nhiều doanh nghiệp xuất nhập khẩu cũng đánh giá cơ chế mới giúp tiết kiệm đáng kể chi phí logistics khi triển khai dự án tại các khu vực xa như Mỹ La-tinh, Trung Đông.

Quy trình thực hiện cũng được đổi mới mạnh mẽ thông qua cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư trực tuyến toàn trình trên Hệ thống thông tin quốc gia về đầu tư. Việc áp dụng chữ ký số và cấp mã số dự án tự động dự kiến rút ngắn gần 50% thời gian thẩm định, đồng thời tăng tính minh bạch và hạn chế tiêu cực.

Đối với dự án của tập đoàn, tổng công ty nhà nước, dự thảo đề xuất tinh gọn thêm một tầng thủ tục bằng cách thực hiện theo Luật Quản lý và đầu tư vốn nhà nước, sau đó chỉ cần đăng ký chuyển tiền. Cách làm này giúp các doanh nghiệp chủ lực phản ứng nhanh hơn trước cơ hội trên thị trường quốc tế.

Dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/3/2026, Nghị định mới không chỉ là thay đổi về pháp lý mà còn thể hiện thông điệp đồng hành của Nhà nước với doanh nghiệp. Khi các rào cản hành chính được tháo gỡ, dòng vốn Việt được kỳ vọng sẽ vươn xa hơn, góp phần nâng cao vị thế thương hiệu Việt trên bản đồ kinh tế toàn cầu.