Xu hướng tất yếu: Số liệu và sự dịch chuyển của dòng tiền

Theo các báo cáo mới nhất từ Tổ chức Du lịch Thế giới (UNWTO) và các công ty phân tích thị trường, nhu cầu du lịch bền vững dự kiến sẽ tăng trưởng ổn định từ 10-12% mỗi năm sau giai đoạn phục hồi. Du lịch bền vững được dự báo có thể chiếm tới 25% tổng thị trường du lịch toàn cầu vào năm 2030. Con số này cho thấy du lịch xanh không còn là thị trường ngách mà đã trở thành xu hướng chủ đạo.

Tại Việt Nam, sự thay đổi trong nhận thức du khách cũng rất rõ rệt. Khảo sát mới đây từ Vụ Thị trường Du lịch cho thấy, trên 70% du khách Việt Nam sẵn sàng chi trả cao hơn cho các dịch vụ du lịch thân thiện với môi trường và cộng đồng địa phương. Điều này tạo ra một lợi thế cạnh tranh khổng lồ cho các điểm đến, cơ sở lưu trú được chứng nhận xanh hoặc có cam kết bảo tồn rõ ràng.

Sự dịch chuyển này buộc các doanh nghiệp phải thay đổi. Nhiều tập đoàn khách sạn lớn và các công ty lữ hành hàng đầu như Vietravel, Saigontourist đã công bố chiến lược chuyển đổi mạnh mẽ: ưu tiên sử dụng năng lượng tái tạo và kiên quyết giảm thiểu rác thải nhựa đơn lẻ trong toàn bộ chuỗi cung ứng dịch vụ.

Mô hình Eco-tour và Homestay: Từ ĐBSCL đến núi rừng Tây Bắc

Du lịch xanh được hiện thực hóa thông qua hai mô hình nổi bật: Eco-tour (Du lịch sinh thái) và Homestay bền vững, nơi lợi ích kinh tế đi đôi với bảo tồn văn hóa và môi trường.

Eco-tour (Du lịch sinh thái): Giảm thiểu "dấu chân carbon" Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) được coi là khu vực tiềm năng nhất cho Eco-tour. Mô hình "Nông nghiệp Du lịch" tại đây đang phát triển mạnh, tích hợp trải nghiệm thu hoạch, chế biến ẩm thực và nghỉ dưỡng tại chỗ. Đặc điểm nổi bật của các tour này là sử dụng tối đa tài nguyên bản địa (nhà lá, vật liệu tre nứa) và thiết kế tour khép kín để giảm thiểu dấu chân carbon từ việc vận chuyển.

Tại khu vực núi rừng như Tà Đùng, Đắk Nông, du lịch địa chất phát triển theo hướng tour khám phá mạo hiểm, nhưng đi kèm với cam kết nghiêm ngặt: không xả rác, không tác động đến hệ sinh thái núi rừng. Điều này không chỉ bảo vệ cảnh quan mà còn tạo ra nguồn thu ổn định, trực tiếp cho cộng đồng địa phương tham gia vào công tác bảo vệ và dẫn tour.

Đại diện của một công ty lữ hành chuyên Eco-tour nhận định: "Khách hàng của chúng tôi không muốn du lịch nhanh chóng. Họ muốn 'sống chậm', hiểu về văn hóa bản địa và cảm thấy mình đang đóng góp tích cực. Chất lượng trải nghiệm và cam kết bền vững là yếu tố quyết định giá trị tour. Chúng tôi bán trách nhiệm, không chỉ bán dịch vụ".

Giữ lửa văn hóa bản địa ở khu vực miền núi như Bản Cát Cát (Sa Pa) hoặc Mai Châu (Hòa Bình), nhiều homestay đã chuyển đổi thành công sang mô hình bền vững: sử dụng nước nóng năng lượng mặt trời, phân loại và xử lý rác tại chỗ. Quan trọng hơn, họ cam kết tuyển dụng 100% nhân sự địa phương, biến homestay thành một kênh truyền tải văn hóa sống động.

Các homestay bền vững đã giúp bảo tồn nghề dệt thổ cẩm, ẩm thực truyền thống và kiến trúc nhà sàn. Lợi ích kinh tế được chia sẻ trực tiếp, giảm thiểu hiện tượng "chảy máu văn hóa" hoặc sự đồng hóa, thương mại hóa quá mức. Anh Nguyễn Quốc Khánh, khách du lịch cho biết: "Tôi chọn homestay không chỉ vì giá rẻ mà vì tôi muốn trải nghiệm văn hóa chân thực. Khi tôi thấy họ dùng ống hút tre, tự trồng rau, tôi biết số tiền mình chi trả đang giúp họ bảo vệ môi trường và giữ gìn bản sắc, thay vì chỉ làm giàu cho một cá nhân nào đó".

Trách nhiệm của người lữ hành: 5 tiêu chí cốt lõi chọn điểm đến 'xanh'

Xu hướng du lịch có trách nhiệm đặt du khách vào vị trí là người quyết định. Để thúc đẩy thị trường xanh phát triển, mỗi du khách cần trang bị kiến thức và bộ tiêu chí rõ ràng khi lựa chọn điểm đến. Ông Trần Trọng Kiên, Chủ tịch Hội đồng Tư vấn Du lịch Việt Nam (TAB), thường xuyên nhấn mạnh vai trò này: "Phát triển du lịch bền vững cần sự thay đổi từ hai phía: Nhà cung cấp phải có chứng nhận và cam kết; Du khách phải có kiến thức và tiêu chí lựa chọn rõ ràng. Nếu du khách không chọn, thị trường xanh sẽ không thể lớn mạnh. Du khách chính là 'thẩm phán' của sự bền vững".

Để trở thành một "người lữ hành xanh" có ý thức, du khách cần trang bị cho mình một bộ lọc khi lựa chọn điểm đến và dịch vụ, không chỉ dựa vào giá cả hay sự xa hoa. Năm tiêu chí cốt lõi, được tổng hợp từ các hướng dẫn của Tổ chức Du lịch Thế giới (UNWTO) và Tổng cục Du lịch Việt Nam, sẽ là kim chỉ nam cho những chuyến đi có trách nhiệm:

Thứ nhất là cam kết môi trường. Du khách nên tìm hiểu xem điểm đến hoặc cơ sở lưu trú có chính sách rõ ràng về giảm thiểu rác thải nhựa, ưu tiên sử dụng năng lượng sạch như năng lượng mặt trời, gió và có hệ thống tái chế nước hay không. Mục tiêu là để giảm thiểu dấu chân carbon cá nhân. 

Thứ hai là tôn trọng văn hóa địa phương. Các cơ sở lưu trú và tour du lịch được lựa chọn cần ưu tiên sử dụng lao động, nguyên liệu, sản phẩm văn hóa (thủ công, ẩm thực) của cộng đồng sở tại, qua đó đảm bảo lợi ích kinh tế được chia sẻ và duy trì sự tôn trọng đối với cộng đồng bản địa. 

Thứ ba là bảo tồn di sản và thiên nhiên. Du khách nên ưu tiên những điểm đến có kế hoạch rõ ràng về bảo vệ đa dạng sinh học và cam kết không tiếp tay cho các hoạt động xâm hại động thực vật hoang dã hoặc di tích lịch sử, góp phần gìn giữ tài nguyên thiên nhiên và văn hóa cho thế hệ tương lai. 

Thứ tư là hiệu quả năng lượng và nước. Du khách có thể quan sát các biện pháp tiết kiệm tại cơ sở lưu trú như việc sử dụng các thiết bị tiết kiệm nước và điện, hoặc hệ thống thu gom nước mưa để tiết kiệm các nguồn tài nguyên thiên nhiên quý giá. Cuối cùng, nguồn gốc thực phẩm sạch là tiêu chí quan trọng. Ưu tiên các nhà hàng, homestay sử dụng thực phẩm được trồng trọt hoặc chăn nuôi tại địa phương theo phương pháp hữu cơ hoặc bền vững, từ đó hỗ trợ kinh tế tuần hoàn và đảm bảo sức khỏe cho bản thân và cộng đồng.

Việc áp dụng bộ tiêu chí này không chỉ là hành động bảo vệ môi trường, mà còn là cách du khách dùng "quyền lực tiêu dùng" của mình để định hình thị trường, thúc đẩy các nhà cung cấp dịch vụ chuyển đổi sang hướng phát triển bền vững, nhân văn hơn. /.