Độc đáo bảo vật Quốc gia tượng Tu sĩ Champa Phú Hưng

Hành trình ly kỳ của một Bảo vật Quốc gia- tượng Tu sĩ Champa Phú Hưng 

Tượng Tu sĩ Champa Phú Hưng (còn được gọi là tượng thần Shiva Mahaguru) có nguồn gốc ban đầu từ di tích tháp Phú Hưng, thuộc khu vực Tam Kỳ, thành phố Đà Nẵng. Pho tượng từng trải qua một biến cố lịch sử quan trọng vào năm 1994 khi bị kẻ gian lấy trộm và vận chuyển trên đường vào Thành phố Hồ Chí Minh để tiêu thụ. Nhờ sự can thiệp kịp thời của lực lượng Công an tỉnh Quảng Ngãi, hiện vật quý giá này đã được thu giữ an toàn và bàn giao lại cho Bảo tàng Tổng hợp tỉnh Quảng Ngãi tiếp quản, lưu giữ.

Đến năm 2018, sau những đánh giá khắt khe của các hội đồng chuyên môn về giá trị lịch sử, tính độc bản cùng trình độ thẩm mỹ, tác phẩm đã chính thức được Thủ tướng Chính phủ quyết định công nhận là Bảo vật Quốc gia. Sự kiện này không chỉ khẳng định giá trị của hiện vật mà còn tạo cơ sở pháp lý và khoa học cho công tác bảo tồn, phát huy di sản. 

Tượng Tu sĩ Champa Phú Hưng - Đỉnh cao nghệ thuật điêu khắc phong cách Trà Kiệu muộn

Xét về mặt niên đại và phong cách, các nghiên cứu khảo cổ học xác định Tượng Tu sĩ Champa Phú Hưng được tạo tác trong khoảng thế kỷ IX đến thế kỷ X. Đây là giai đoạn phát triển rực rỡ nhất của nghệ thuật điêu khắc Champa, gắn liền với phong cách Trà Kiệu muộn. Trong thời kỳ này, các nghệ nhân dân gian đã đạt đến trình độ điêu luyện về kỹ thuật xử lý chất liệu đá, kết hợp hài hòa giữa tư duy hình học và khả năng tả thực tinh tế.

Về tổng thể, pho tượng được chế tác theo dạng tượng tròn, thể hiện hình ảnh một vị tu sĩ ngồi tĩnh tọa trong tư thế kiết già trên bệ đá hình vuông. Phía sau lưng tựa là tấm vách được chạm khắc cách điệu theo vòm cửa của kiến trúc đền tháp Champa truyền thống. Đầu tượng được bao quanh bởi dải hào quang hình búp sen, gợi mở không gian linh thiêng. Khuôn mặt tu sĩ được thể hiện với những nét chạm khắc thanh tú, vầng trán rộng, ánh mắt trầm tư và nụ cười mỉm đôn hậu, toát lên thần thái tự tại và trí tuệ của một bậc đại sư.

Giá trị độc bản và tính nguyên vẹn hiếm có

Một trong những tiêu chí quan trọng nhất khiến tượng Tu sĩ Champa Phú Hưng trở nên vô cùng quý giá là tính độc bản của hiện vật. Cho đến nay, qua quá trình khảo sát và nghiên cứu diện rộng tại các trung tâm kiến trúc Champa lớn như Mỹ Sơn, Trà Kiệu hay trong hệ thống các bảo tàng trên cả nước, giới nghiên cứu chưa từng ghi nhận tiêu bản thứ hai có sự tương đồng hoàn toàn về hình mẫu và phong cách.

Theo nhận định của Tiến sĩ Đoàn Ngọc Khôi, chuyên gia khảo cổ học, hình tượng Mahaguru – vị thầy thông thái hay bậc đạo sư cao cấp – vốn xuất hiện rất hạn chế trong nghệ thuật tạo hình Champa tại Việt Nam. Do đó, pho tượng không chỉ đại diện cho một phong cách nghệ thuật mà còn cung cấp dữ liệu khoa học quý giá về vai trò của tầng lớp trí thức, đạo sư trong đời sống tâm linh và xã hội Champa thời bấy giờ. Bên cạnh đó, tình trạng bảo tồn gần như nguyên vẹn của hiện vật qua hơn một thiên niên kỷ đã tạo nền tảng cho công tác nghiên cứu So sánh nghệ thuật học sau này.

Trách nhiệm bảo tồn và phát huy giá trị di sản

Hiện nay, tượng Tu sĩ Champa Phú Hưng đang được trưng bày trang trọng tại Bảo tàng Tổng hợp tỉnh Quảng Ngãi, trở thành điểm nhấn quan trọng thu hút các nhà nghiên cứu cùng du khách trong và ngoài nước. Việc lưu giữ và phát huy giá trị của pho tượng không dừng lại ở công tác bảo vệ vật lý mà còn gắn liền với hoạt động tuyên truyền, giáo dục ý thức di sản cho cộng đồng.

Chính vì vây, tượng Tu sĩ Champa Phú Hưng thể hiện sự kết nối giữa quá khứ và hiện tại, để thế hệ hôm nay hiểu rõ hơn về tính đa dạng và bề dày lịch sử của văn hóa Việt Nam. Việc nghiên cứu sâu và giới thiệu di sản trên các nền tảng truyền thông hiện đại chính là cách làm đưa các giá trị văn hóa truyền thống đến gần hơn với công chúng.

Quý khán giả xem truyền hình trực tuyến của kênh VTV8 tại:

https://vtvgo.vn/video/catalog/list/ffc98a39-06ff-424b-a85f…lich-su--di-san-19,ffc98a39-06ff-424b-a85f-388837a68f87.html