Vòng đời của các "food trend" - Trào lưu ẩm thực trong kỷ nguyên số
Chưa bao giờ bản đồ ẩm thực lại biến động với biên độ nhanh và dữ dội đến thế. Một công thức chế biến lạ lẫm, một thao tác giã đập đầy tính biểu diễn, hay đơn giản chỉ là lớp phô mai kéo sợi dài bất thường trên khung hình dọc cũng đủ sức biến một món ăn vô danh thành một "food trend" phủ kín khắp các trang mạng xã hội. Không gian mạng đã trao quyền năng khổng lồ cho những ý tưởng sáng tạo bình dị nhất, giúp chúng tiếp cận hàng triệu người chỉ sau vài cái chạm tay.
Thế nhưng, điều đáng suy ngẫm không nằm ở tốc độ bùng nổ, mà ở chu kỳ thoái trào chớp nhoáng của những làn sóng này. Hầu hết các xu hướng ẩm thực hiện đại chỉ duy trì được sức nóng trong khoảng ba đến bốn tuần, trước khi rơi tự do vào quên lãng để nhường chỗ cho một trào lưu kế tiếp. Những biển hiệu vội vã mọc lên rồi cũng vội vã đóng cửa sang nhượng mặt bằng đã phản ánh sự khắc nghiệt của một thị trường vận hành hoàn toàn theo thị hiếu nhất thời. Hiện tượng này đặt ra một câu hỏi căn bản: Điều gì đang thực sự điều khiển hành vi tiêu dùng của thực khách hiện đại?
Những món ăn "đi đâu cũng thấy" một thời nhưng chỉ tồn tại được vài tháng như một trào lưu
Tâm lý FOMO ẩm thực và nhu cầu tích lũy "chứng chỉ xã hội"
Bóc tách lớp vỏ hào nhoáng của các đoạn video triệu lượt xem, gốc rễ của những hàng dài người xếp hàng không xuất phát từ sự đòi hỏi của vị giác thuần túy, mà được vận hành bởi cơ chế tâm lý mang tên FOMO ẩm thực – nỗi sợ bị bỏ lỡ. Trong một xã hội kết nối liên tục, việc chưa thử một món ăn đang thịnh hành không chỉ là bỏ lỡ một hương vị mới, mà vô tình tạo ra cảm giác bị tách biệt khỏi dòng chảy đối thoại chung của cộng đồng. Món ăn lúc này đã rời khỏi chức năng nuôi dưỡng thể chất ban đầu để biến thành một dạng "chứng chỉ xã hội", nơi người ta xếp hàng cả tiếng đồng hồ để mua quyền được hòa nhập và khẳng định vị thế bắt kịp thời đại của bản thân.
Cùng lúc đó, trải nghiệm ăn uống bị chi phối sâu sắc bởi văn hóa hiển thị trên không gian mạng. Thay vì kích thích khứu giác hay vị giác bằng độ tươi ngon và sự hòa quyện của nguyên liệu, các món ăn theo trào lưu được tính toán kỹ lưỡng về mặt thị giác nhằm tối ưu hóa khả năng ghi hình. Một món ăn được coi là thành công khi nó tạo ra kịch tính cho khung hình: tiếng xèo xèo của dầu sôi, làn khói lạnh bốc lên mờ ảo, hay màu sắc rực rỡ tương phản cao. Hành vi thưởng thức ẩm thực giờ đây chỉ thực sự trọn vẹn khi bức ảnh hoàn hảo được đăng tải lên trang cá nhân, và cảm giác thỏa mãn của thực khách được đo đếm bằng những lượt tương tác thay vì sự lưu luyến của dư vị nơi đầu lưỡi.
Trải nghiệm ăn uống bị chi phối sâu sắc bởi những gì hiển thị trên không gian mạng
Canh bạc kinh doanh F&B theo trào lưu: Lợi nhuận tức thời và cái bẫy đầu tư
Sự biến động dữ dội của tâm lý đám đông kéo theo những hệ lụy khốc liệt trên bức tranh kinh tế dịch vụ. Nhìn từ góc độ thị trường, các làn sóng trào lưu mở ra cơ hội kiếm lời nhanh chóng cho những cá nhân tiên phong nhạy bén ở giai đoạn đầu, nhưng lại giăng ra chiếc bẫy đầu tư đầy rủi ro cho đại đa số những người chạy theo phía sau. Cuộc đua nhượng quyền ồ ạt, sự đội giá vô lý của mặt bằng ngắn hạn và việc nhập về các thiết bị chuyên dụng chỉ phục vụ duy nhất một món ăn đã đẩy không ít hộ kinh doanh F&B nhỏ lẻ vào thế bế tắc khi trào lưu đột ngột hạ nhiệt.
Khi áp lực lớn nhất là tối đa hóa sản lượng để phục vụ lượng khách ồ ạt trong thời gian ngắn, tính ổn định và sự tinh tế trong tay nghề chế biến tất yếu bị xem nhẹ. Vấn đề nguồn gốc nguyên liệu và vệ sinh an toàn thực phẩm cũng đối mặt với nhiều lỗ hổng lớn. Khi giá trị cốt lõi là chất lượng không đủ sức giữ chân người tiêu dùng, sự tò mò ban đầu nhanh chóng chuyển thành nỗi thất vọng, để lại sự hoài nghi cho toàn bộ thị trường và làm xói mòn niềm tin vào những giá trị ẩm thực thực thụ.
Chạy theo trào lưu đẩy không ít hộ kinh doanh F&B nhỏ lẻ vào thế bế tắc khi trào lưu đột ngột hạ nhiệt
Dung hoà giữa hội nhập và giữ gìn bản sắc ẩm thực truyền thống
Sự bùng nổ của các trào lưu số hóa hay làn sóng giao thoa văn hóa toàn cầu từ lâu đã không còn là điều gì mới mẻ trong đời sống đô thị hiện đại. Sẽ là một cái nhìn phiến diện nếu vội vã cực đoan hóa các "food trend" hay xem nhẹ sức hút của ẩm thực ngoại nhập như một sự xâm lấn thuần túy. Thực tế lịch sử văn hóa ẩm thực Việt Nam, từ bao đời nay, vốn đã được bồi đắp và dung dưỡng bởi tinh thần cởi mở, khả năng tiếp thu linh hoạt những tinh hoa từ các nền văn hóa khác để rồi nhào nặn, bản địa hóa thành những giá trị mang đậm dấu ấn riêng. Việc người trẻ hào hứng thử nghiệm những hương vị mới, công thức mới chính là minh chứng cho một nền văn hóa ẩm thực đang chuyển động không ngừng, năng động, giàu sức sống và đầy khát khao kết nối với thế giới.
Tuy nhiên, hội nhập không đồng nghĩa với sự đồng hóa, và cởi mở không có nghĩa là buông lơi cội nguồn. Nguy cơ lớn nhất mà các hiện tượng mạng xã hội vô tình tạo ra không nằm ở bản thân món ăn mới lạ, mà là sự đứt gãy trong sợi dây liên kết giữa thế hệ trẻ với các giá trị truyền thống cốt lõi. Khi những kỹ nghệ nấu nướng lâu đời, sự tinh tế trong việc cân bằng âm dương ngũ hành hay những bí quyết gia truyền chắt chiu qua nhiều thế hệ bị lu mờ trước những món ăn mang tính công nghiệp, dễ làm, dễ dãi nhưng lại "ăn ảnh", chúng ta đang đối mặt với nguy cơ làm mai một bản sắc văn hóa ẩm thực dân tộc từ chính những giá trị bề nổi.
Giải pháp cho bài toán này không nằm ở thái độ khước từ công nghệ hay đóng cửa trước thế giới, mà đòi hỏi một tư duy tiếp nhận có chọn lọc và sự tự tôn văn hóa vững vàng. Sự giao thoa hoàn hảo chỉ có thể đạt được khi mỗi thực khách và người làm nghề biết đặt tư duy phản biện cùng lòng trân quý giá trị truyền thống lên trên sự dẫn dắt của thuật toán. Thay vì chạy theo những hiện tượng mang tính tức thời, những người làm ẩm thực chân chính có thể tận dụng chính sức mạnh của truyền thông số như một bệ phóng để đưa các câu chuyện văn hóa bản địa, các nguyên liệu truyền thống tiến xa hơn. Khi sự sáng tạo hiện đại được neo giữ bởi nền tảng văn hóa gốc, mỗi món ăn vừa có thể đáp ứng được nhịp sống năng động của thời đại số, vừa giữ trọn vẹn được cái hồn cốt, chiều sâu và sự tinh tế của ẩm thực Việt Nam qua từng năm tháng.
Quý khán giả xem truyền hình trực tuyến của kênh VTV8 tại:
Bình luận
0