Du lịch cộng đồng A Lưới: Từ sinh kế di sản đến tư duy quản trị bền vững

Chuyển dịch sinh kế và chuyển hóa tài sản văn hóa tại vùng cao A Lưới

Tọa lạc trên tuyến hành lang kinh tế kết nối vùng cao phía Tây Thừa Thiên Huế, A Lưới sở hữu nguồn tài nguyên sinh thái hoang sơ cùng hệ giá trị di sản phi vật thể giàu bản sắc. Sự kết hợp giữa cảnh quan thiên nhiên trập trùng và chiều sâu văn hóa bản địa đã tạo nên sức hút đặc trưng đối với dòng khách trải nghiệm. Sự dịch chuyển từ phương thức sản xuất nông nghiệp thuần túy—vốn phụ thuộc nhiều vào thời tiết và chu kỳ canh tác ngắn hạn—sang mô hình kinh tế dịch vụ du lịch tích hợp đã trực tiếp cải thiện thu nhập và nâng cao chất lượng sống cho người dân địa phương. Thực tế tại các bản làng như A Nôr thuộc xã A Lưới 1 hay làng văn hóa Tà Ôi thuộc xã A Lưới 4 cho thấy, sự tham gia trực tiếp của người dân vào chuỗi cung ứng dịch vụ du lịch đã tạo ra nguồn thu nhập ổn định, giúp trang trải cuộc sống gia đình và đầu tư cho giáo dục, xóa bỏ hoàn toàn thế độc canh nông nghiệp hai vụ bấp bênh trước đây.

Điểm đột phá trong mô hình sinh kế tại A Lưới nằm ở năng lực chuyển hóa di sản thành tài sản một cách chủ động. Điển hình như nghề dệt Zèng của người Tà Ôi—nơi kỹ thuật đính cườm trực tiếp vào từng hàng sợi thổ cẩm từng đứng trước nguy cơ mai một—nay đã tái sinh nhờ sự vận hành của các hợp tác xã dịch vụ. Việc chuẩn hóa quy trình sản xuất, kiểm soát chất lượng và chủ động kết nối thị trường tiêu thụ tại Quảng Nam, Quảng Trị cũng như vươn xa đến các thị trường quốc tế như Mỹ, Pháp, Đức đã biến di sản truyền thống thành sản phẩm hàng hóa có giá trị gia tăng cao. Với lưu lượng đạt hơn 70.000 lượt khách mỗi năm và tiếp tục tăng trưởng mạnh mẽ theo đà bứt phá của Năm Du lịch quốc gia – Huế, có thể thấy khi di sản tạo ra dòng tiền ổn định, sự tự giác bảo tồn văn hóa của người dân không còn đến từ các mệnh lệnh hành chính mà xuất phát từ chính lợi ích kinh tế sát sườn. Kiến trúc nhà sàn truyền thống, nếp sinh hoạt bản địa và cảnh quan tự nhiên nhờ đó được gìn giữ như những tài sản cố định kiến tạo nên giá trị gia tăng bền vững cho toàn vùng.

Những điểm nghẽn quy hoạch và bài toán nâng tầm chất lượng dịch vụ

Dù đạt được những tín hiệu tăng trưởng tích cực về số lượng khách và doanh thu ban đầu, thực trạng phát triển du lịch cộng đồng tại A Lưới vẫn bộc lộ những điểm nghẽn mang tính kết cấu. Sự bùng nổ nhanh chóng của hơn 60 homestay mới đi vào hoạt động trên địa bàn 5 xã vùng cao đã và đang dẫn đến nguy cơ phát triển tự phát, manh mún và trùng lặp về mặt sản phẩm. Đa số các mô hình du lịch hiện tại mới chỉ dừng lại ở việc cung cấp dịch vụ lưu trú và ăn uống đơn thuần. Việc thiếu hụt các tour tuyến liên kết trải nghiệm trọn gói khiến không gian du lịch bị chia cắt, chưa tạo ra đủ chuỗi giá trị mở rộng để giữ chân du khách ở lại lâu hơn.

Bên cạnh đó, sự lệch pha giữa tốc độ phát triển số lượng cơ sở lưu trú với năng lực quản trị dịch vụ đang trở thành một rào cản lớn. Mặc dù hạ tầng giao thông kết nối từ trung tâm thành phố Huế lên vùng cao đã được cải thiện đáng kể, hệ thống hạ tầng phụ trợ tại các bản làng vẫn chưa đồng bộ. Thêm vào đó, lực lượng lao động trực tiếp—vốn là những người nông dân chuyển nghề—vẫn thiếu hụt nghiêm trọng kỹ năng nghiệp vụ du lịch chuyên sâu, tư duy quản trị kinh doanh và đặc biệt là năng lực giao tiếp ngoại ngữ như tiếng Anh hay tiếng Lào. Khảo sát thực tế từ tâm lý du khách quốc tế cũng như giới trẻ cho thấy, sự mến khách và tính hoang sơ chỉ là điều kiện cần; trong khi điều kiện đủ để du khách tăng mức chi tiêu và kéo dài thời gian lưu trú chính là tính chuyên nghiệp trong khâu hướng dẫn, tính đa dạng của các hoạt động trải nghiệm văn hóa sâu và chất lượng dịch vụ đạt chuẩn.

Chiến lược chuyên nghiệp hóa và lộ trình định hình điểm đến du lịch sinh thái

Để du lịch cộng đồng A Lưới không rơi vào bẫy phát triển phong trào rồi suy thoái theo chu kỳ, việc chuyển dịch tư duy từ khai thác thô tài nguyên sang quản trị chuyên nghiệp hệ sinh thái di sản là yêu cầu cấp thiết đối với các cơ quan quản lý và cộng đồng địa phương. Định hướng chiến lược của ngành văn hóa và chính quyền thành phố Huế đối với A Lưới đặt ra mục tiêu duy trì tốc độ tăng trưởng lượt khách từ 5% đến 10% mỗi năm, đồng thời gia tăng tỷ trọng khách quốc tế. Tuy nhiên, để hiện thực hóa con số này, bài toán đầu tiên phải giải quyết triệt để chính là công tác quy hoạch lại không gian du lịch cộng đồng gắn liền với bảo tồn bản sắc văn hóa, đảm bảo sự phát triển của các cơ sở lưu trú nằm trong ngưỡng sức chứa sinh thái của từng bản làng, tránh tình trạng bê tông hóa hay xây dựng tràn lan làm phá vỡ cảnh quan tự nhiên.

Lộ trình nâng tầm du lịch vùng cao đòi hỏi một giải pháp đồng bộ kết hợp giữa đầu tư hạ tầng, đào tạo nhân lực và đổi mới sản phẩm. Công tác đào tạo kỹ năng du lịch cho người dân bản địa cần chuyển từ các lớp tập huấn ngắn hạn mang tính bồi dưỡng sang chương trình đào tạo chuẩn hóa về nghiệp vụ lưu trú, vệ sinh an toàn thực phẩm, kỹ năng ngoại ngữ và năng lực truyền tải câu chuyện văn hóa. Đồng thời, việc đa dạng hóa sản phẩm du lịch thông qua việc xây dựng các tour trekking kết nối rừng nguyên sinh, trải nghiệm chiều sâu di sản dệt Zèng và ẩm thực vùng cao sẽ là chìa khóa then chốt để tạo ra chuỗi trải nghiệm khép kín. Chỉ khi các mô hình homestay rời xa tư duy hoạt động đơn lẻ để chủ động liên kết thành mạng lưới tour tuyến hoàn chỉnh, du lịch A Lưới mới đủ sức níu chân du khách lưu trú dài ngày và gia tăng giá trị kinh tế trên mỗi lượt khách.

Định hướng phát triển bền vững cho du lịch cộng đồng A Lưới 

Du lịch cộng đồng tại A Lưới mang trong mình sứ mệnh kép: vừa là công cụ giảm nghèo bền vững, chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn; vừa là phương thức bảo tồn động giúp các giá trị văn hóa truyền thống tiếp tục sống trong đời sống hiện đại. Sự bứt phá ban đầu đã chứng minh tính đúng đắn của mô hình sinh kế dựa vào di sản, biến bản sắc của đồng bào các dân tộc thiểu số thành nguồn lực phát triển kinh tế trực tiếp.

Tuy nhiên, đoạn đường phía trước đòi hỏi một tầm nhìn xa và sâu sắc hơn. Đã đến lúc du lịch A Lưới cần bước thoát khỏi sự mộc mạc tự phát để khoác lên mình tư duy quản trị du lịch hiện đại. Chỉ khi di sản văn hóa được quy hoạch bài bản, hạ tầng được đầu tư đồng bộ và chất lượng dịch vụ được nâng tầm bằng sự chuyên nghiệp, sức bật từ vùng cao A Lưới mới thực sự tạo nên một điểm sáng bền vững, vươn xa trên bản đồ du lịch di sản của Việt Nam và quốc tế.

Mời quý khán giả xem thêm các chương trình hấp dẫn khác của kênh VTV8 tại: https://vtvgo.vn/video/catalog/list/ffc98a39-06ff-424b-a85f-388837a68f87/chuyen-trang-van-hoa--du-lich--lich-su--di-san-19,ffc98a39-06ff-424b-a85f-388837a68f87.html