Tòa án Thương mại Quốc tế Mỹ (CIT) ngày 2/2 công bố thông tin về vụ kiện do bốn công ty con của tập đoàn BYD tại Bắc Mỹ đệ trình, nhằm phản đối một loạt sắc lệnh áp thuế của chính phủ liên bang được thực thi theo khuôn khổ của Đạo luật Quyền Kinh tế Khẩn cấp (IEEPA).

Các nguyên đơn gồm những thực thể chủ chốt trong hoạt động của BYD tại khu vực này: BYD America LLC (phân phối và dịch vụ), BYD Coach & Bus LLC (sản xuất xe điện thương mại), BYD Energy LLC (sản xuất pin) và BYD Motors LLC (nhập khẩu, bán hàng). Phía bị đơn là chính phủ liên bang Mỹ cùng các quan chức thuộc Bộ An ninh Nội địa (DHS), Cơ quan Hải quan và Biên phòng (CBP), Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) và Bộ Tài chính.

Vụ kiện tập trung thách thức chín sắc lệnh và các sửa đổi liên quan được ban hành từ tháng 2/2025. Theo BYD, các cơ quan liên bang đã không có đủ thẩm quyền theo luật định để áp đặt các mức thuế này theo IEEPA. Do đó, công ty đề nghị tòa tuyên các sắc lệnh thuế là vô hiệu, đồng thời yêu cầu ban hành lệnh cấm vĩnh viễn việc thực thi chúng. BYD cũng tìm kiếm biện pháp khắc phục kinh tế, bao gồm hoàn trả toàn bộ các khoản thuế đã thu, cộng tiền lãi và chi phí kiện tụng hợp lý.

Vụ việc của BYD diễn ra trong bối cảnh làn sóng kiện tụng rộng lớn trong lĩnh vực thương mại tại Mỹ, khi từ năm 2025 đã có hàng nghìn nhà nhập khẩu nộp đơn kiện với lập luận tương tự về việc lạm dụng IEEPA để áp thuế. Một trường hợp đáng chú ý là vụ kiện của nhà nhập khẩu rượu vang V.O.S. Selections tại New York, vốn đã nhận được phán quyết thuận lợi từ CIT và tòa phúc thẩm liên bang, cho rằng Tổng thống không có thẩm quyền áp thuế theo đạo luật này. Chính phủ Mỹ đã kháng cáo lên Tòa án Tối cao, nơi đã nghe tranh luận vào ngày 5/11/2025 và dự kiến đưa ra phán quyết cuối cùng trong nửa đầu năm 2026.

Để tránh các phán quyết mâu thuẫn và giảm tải cho hệ thống tư pháp, CIT đã ra lệnh tạm dừng hàng nghìn vụ kiện tương tự trên toàn quốc, trong đó có vụ của BYD, chờ quyết định cuối cùng từ Tòa án Tối cao trong vụ V.O.S.

Theo tạp chí Caijing, dù đang bị tạm dừng thủ tục, vụ kiện của BYD vẫn mang ý nghĩa chiến lược. Động thái này giúp doanh nghiệp bảo toàn quyền yêu cầu bồi hoàn đối với các lô hàng đã hoặc sắp được thông quan, đồng thời mở rộng phạm vi pháp lý vượt ra ngoài các sắc lệnh đã được xem xét trong vụ V.O.S.

Tại Mỹ, hoạt động của BYD hiện tập trung vào xe thương mại và hạ tầng năng lượng. Từ năm 2013, hãng vận hành một nhà máy tại Lancaster, bang California – được xem là một trong những cơ sở sản xuất xe buýt điện lớn nhất Bắc Mỹ, với công suất khoảng 1.500 xe mỗi năm và hơn 750 lao động địa phương. Mảng kinh doanh chính của BYD tại khu vực này gồm xe buýt điện và hệ thống lưu trữ năng lượng phục vụ giao thông công cộng và các dự án tiện ích, mang lại doanh thu ước tính từ 500 triệu đến 1 tỷ USD mỗi năm.

Nếu nhận được phán quyết thuận lợi, BYD có thể mở rộng đáng kể cơ hội tại thị trường Bắc Mỹ. Các sản phẩm sản xuất tại Brazil có khả năng vào Mỹ với mức thuế dưới 15%, trong khi dự án nhà máy tại Mexico – từng bị đình chỉ – cũng có thể được khơi thông trở lại. Trong năm 2025, Mexico đã trở thành thị trường nước ngoài lớn nhất của BYD với lượng xe xuất khẩu vượt 120.000 chiếc.

Diễn biến vụ kiện vì thế không chỉ ảnh hưởng đến chiến lược của BYD mà còn có thể tạo tác động rộng hơn đến cách chính phủ Mỹ sử dụng IEEPA trong chính sách thuế quan và thương mại quốc tế.