Trí tuệ nhân tạo đang được doanh nghiệp trên toàn thế giới triển khai với kỳ vọng tối ưu hóa quy trình làm việc và nâng cao năng suất. Tuy nhiên, thực tế cho thấy không ít nhân viên đang phải dành một lượng thời gian đáng kể để giám sát và xử lý các vấn đề phát sinh từ chính những công cụ AI mà họ được giao sử dụng.
Ảnh: TL
Theo báo cáo được công bố vào giữa tháng 6 bởi Viện nghiên cứu AI Công việc (WAI) thuộc công ty Glean (Mỹ), phối hợp với Đại học Notre Dame, Đại học Stanford và Đại học California Berkeley, nhân viên văn phòng trung bình phải dành khoảng 6,4 giờ mỗi tuần để cung cấp dữ liệu đầu vào, kiểm tra kết quả, chỉnh sửa sai sót và khắc phục lỗi từ các hệ thống AI.
Nhóm nghiên cứu gọi đây là công việc của những “bảo mẫu bot” – một nhiệm vụ ít được chú ý nhưng lại đóng vai trò quan trọng trong quá trình vận hành AI. Cuộc khảo sát được thực hiện với 6.000 lao động toàn thời gian tại Mỹ, Anh và Australia trong giai đoạn từ tháng 12/2025 đến tháng 1/2026.
Kết quả cho thấy 87% người tham gia đang sử dụng AI trong công việc và 75% thừa nhận công nghệ này giúp họ làm việc hiệu quả hơn. Tuy nhiên, chỉ 13% đánh giá rằng tổ chức của họ đạt được sự cải thiện đáng kể về hiệu suất nhờ AI.
Rebecca Hinds, Giám đốc WAI, cho rằng phần lớn năng suất bị hao hụt đến từ những công việc phát sinh mà nhân viên trước đây chưa từng nghĩ sẽ phải đảm nhận. Trong chương trình podcast Cognitive Revolution, bà mô tả vai trò “bảo mẫu bot” là công việc nhàm chán, tiêu tốn năng lượng nhưng lại không được ghi nhận hay đánh giá đúng mức.
Theo đánh giá của Business Insider, áp lực từ việc liên tục giám sát AI đang ảnh hưởng rõ rệt đến tâm lý người lao động. Dữ liệu của WAI cho thấy những người phải dành quá nhiều thời gian xử lý các vấn đề liên quan đến AI có khả năng tìm kiếm công việc mới cao hơn tới 73%.
Các nhà nghiên cứu nhận định rằng khi phải gánh vác thêm trách nhiệm nhưng không được công nhận hay tưởng thưởng tương xứng, nhân viên dễ rơi vào trạng thái kiệt sức và mất động lực làm việc. Đây cũng là nguyên nhân khiến nhiều người bắt đầu cân nhắc chuyển việc.
Tình trạng “mệt mỏi vì AI” không phải là hiện tượng mới. Victor Dibia, nhà nghiên cứu AI tại Microsoft, từng chia sẻ rằng việc liên tục cập nhật các bước tiến mới của công nghệ khiến ông rơi vào trạng thái quá tải, thậm chí có lúc quên cả mật khẩu máy tính cá nhân.
Trên mạng xã hội X, nhiều người dùng cũng thừa nhận họ không cảm thấy công việc trở nên nhẹ nhàng hơn khi ứng dụng AI. Thay vào đó, họ phải tập trung hơn để kiểm tra kết quả, đặc biệt là đề phòng những trường hợp AI tạo ra thông tin sai lệch hoặc "ảo giác".
Theo Elizabeth Marsh, chuyên gia nghiên cứu môi trường làm việc số, người lao động hiện nay đang phải đối mặt với tình trạng kiệt quệ cảm xúc do áp lực công việc ngày càng lớn và AI có thể vô tình làm vấn đề trở nên nghiêm trọng hơn.
Bà cho rằng việc liên tục giám sát, xác minh và đánh giá kết quả do AI tạo ra đòi hỏi nhiều năng lượng tinh thần. Đặc biệt, khi công cụ đưa ra nhiều phương án có vẻ hợp lý, nhân viên vẫn phải kiểm chứng từng nội dung để tránh sai sót. Những quyết định nhỏ lặp đi lặp lại mỗi ngày có thể tích tụ thành áp lực lớn đối với não bộ.
Không ít nhân viên còn phải đóng vai trò cầu nối giữa các hệ thống AI hoạt động rời rạc. Họ mất thời gian chuyển dữ liệu giữa các công cụ, cung cấp lại bối cảnh hoặc sửa những lỗi mà lẽ ra hệ thống phải tự xử lý.
Một quản lý kỹ thuật cấp cao tham gia nghiên cứu được công bố trên Harvard Business Review hồi tháng 3 cho biết ông thường xuyên phải chuyển đổi giữa nhiều công cụ AI khác nhau để soạn thảo văn bản, tóm tắt nội dung và hỗ trợ ra quyết định. Thay vì tiết kiệm thời gian, quá trình này khiến ông cảm thấy đầu óc liên tục trong trạng thái quá tải.
Nghiên cứu của Harvard Business Review, được thực hiện trên 1.500 lao động bởi các chuyên gia từ Boston Consulting Group và Đại học California Riverside, cũng chỉ ra hiện tượng “quá tải não” (brain fry) liên quan đến việc sử dụng AI.
Khoảng 14% số người tham gia cho biết họ từng rơi vào trạng thái kiệt quệ tinh thần khi phải xử lý quá nhiều công cụ AI. Các triệu chứng phổ biến bao gồm cảm giác đầu óc mơ hồ, đau đầu, khó tập trung, đưa ra quyết định chậm hơn và gia tăng tỷ lệ sai sót trong công việc.
Ở một số doanh nghiệp, nhân viên thậm chí còn bị yêu cầu tự động hóa chính những phần việc mà họ yêu thích nhất. Rebecca Hinds lấy ví dụ về các nhân viên chăm sóc khách hàng – những người vốn yêu thích việc giao tiếp và xây dựng mối quan hệ với khách hàng – nhưng dần bị chuyển thành người giám sát trợ lý AI.
Theo bà, việc đánh mất những yếu tố tạo nên niềm vui và ý nghĩa trong công việc có thể gây ra những tác động tiêu cực lâu dài đối với người lao động.
Các chuyên gia từ WAI và các trường đại học cho rằng doanh nghiệp không thể chỉ đơn giản triển khai thêm các công cụ AI rồi kỳ vọng hiệu suất tự động tăng lên. Những tổ chức đạt kết quả tốt nhất thường đầu tư vào hệ sinh thái hỗ trợ xung quanh AI, bao gồm đào tạo nhân viên, cung cấp ngữ cảnh phù hợp và xây dựng quy trình sử dụng rõ ràng.
Julie Bedard, CEO của Boston Consulting Group, nhận định rằng nếu AI khiến nhân viên rơi vào tình trạng kiệt sức, doanh nghiệp cần xem xét lại cách triển khai công nghệ này.
Theo bà, thay vì giữ nguyên mô hình làm việc cũ rồi đưa AI vào, các tổ chức cần thiết kế lại toàn bộ quy trình để công nghệ thực sự hỗ trợ con người thay vì tạo thêm áp lực.
Nghiên cứu cũng cho thấy vai trò của nhà quản lý có ảnh hưởng lớn đến trải nghiệm sử dụng AI của nhân viên. Những nhóm được lãnh đạo hướng dẫn và ứng dụng AI một cách hợp lý thường ít gặp tình trạng quá tải hơn.
Giới chuyên gia cảnh báo rằng nếu không có những điều chỉnh phù hợp, doanh nghiệp có thể phải đối mặt với chi phí vận hành AI ngày càng cao, đồng thời đánh mất những nhân sự giàu kinh nghiệm vì sự mệt mỏi kéo dài trong quá trình xử lý các vấn đề phát sinh từ chatbot và các công cụ trí tuệ nhân tạo.
Bình luận
0